claps.gr

Σωκράτης Μάλαμας. (Text in english)


"Τα τραύματα μας είναι κακοί σύμβουλοι. Είναι τα εύσημα του εγώ για να αισθάνεται αξιόλογο."


Αυτό που με συγκινεί στην περίπτωση του είναι ότι δεν ξεχωρίζει τη ζωή του από το έργο του και ότι επιμένει να διατηρεί άγρυπνο το βλέμμα μέσα κι έξω, στα ταπεινά και στα μεγάλα. Με ρώτησε πρόσφατα κάποιος: "Γιατί έπειτα από τόσα χρόνια ο Μάλαμας γεμίζει ασφυκτικά τους χώρους όπου τραγουδάει, ενώ βγαίνει πάντα μόνος;" Δεν απάντησα. αργότερα σκέφτηκα ότι, εκτός από τη δύναμη των τραγουδιών του, ανεβαίνει πάντα στη σκηνή έτοιμος να ανατιναχτεί. Σαν να τραγουδάει για τελευταία φορά, όπως εξομολογείται ο ίδιος.


Υπάρχουν στιγμές όπου το "χύμα" είναι γοητευτικό;

Όταν παίζουν δύο όργανα είναι τέλεια. Βάλε όμως επτά όργανα μαζί. Εκεί είναι φασαρία. Άρχισα να κάνω ενορχηστρωτικές παρεμβάσεις. Οι συνάδελφοι μου -με τη σειρά τους- διαπίστωσαν κι αυτοί τα τρωτά σημεία και, όταν αρχίσαμε να παίζουμε κάπως ανθρώπινα, είπαμε: δεν το γράφουμε, να το βιντεοσκοπήσουμε κιόλας; Κράτησα τα περισσότερα τραγούδια από τις ηχογραφήσεις αυτές. Κάποια δεν είχαν βγει καλά. Μπήκαμε και τα παίξαμε στο στούντιο ανμπλάγκτ, χωρίς διορθώσεις. Μου έκανε καλό. Έμαθα να κουρδίζω τον εαυτό μου. Αν ήθελα να κάνω απολογισμό, θα έβγαζα μετά άλλα εξήντα τραγούδια. Θα έλεγα: αυτά είναι, σας τα ξανάπαιξα, γεια σας.


Μπαίνεις στη διαδικασία να συγκρίνεις την πρώτη εκτέλεση του τραγουδιού με την κάθε επόμενη;

Όχι. Παίζοντας καταλαβαίνεις ότι έχει διαφοροποιηθεί το τραγούδι. Στο λάϊβ αντιλαμβάνεσαι τη δυναμική του τραγουδιού. Εγώ δεν είμαι τραγουδιστής, ακριβώς. Γράφω κάποια τραγούδια και τα τραγουδάω. Δεν μπορώ να τα ζυγίσω όπως ένας επαγγελματίας που παίρνει μια απλή μελωδία και μπορεί να την κάνει ό, τι θέλει, με τον τρόπο που εκφράζεται, με τις αναπνοές, το μέτρημα. Αυτά τα κατάλαβα μέσα από τα λάϊβ. Δεν τραγουδάω εκεί όπως στο στούντιο. Κάτι άλλο μου βγαίνει. Είναι η δύναμη των ακροατών που τραγουδούν μαζί μου; Είναι κάτι άλλο πιο ελεύθερο, με τη ροή της στιγμής; στο στούντιο προσπαθείς να είσαι πιο σωστός, πιο πειθαρχημένος και τελικά μπορεί να ακούγεσαι πιο άψυχος.


Ποιο είναι το κυρίαρχο συναίσθημα σου όταν είσαι στη σκηνή;

Εκεί πάνω αισθάνομαι ότι πάση θυσία πρέπει να παίξω. Η ενέργεια του κόσμου σε κρατάει από τα πόδια και αυτό που σου ζητάει είναι να το κάνεις όσο καλύτερα μπορείς. Αυτό που με καθορίζει -αν θέλεις- εκείνη την ώρα είναι ότι λέω κάθε τραγούδι σαν να το λέω τελευταία φορά. Τραγουδάς και όλα γίνονται εκείνη την στιγμή. Αυτή είναι η γλύκα του λάϊβ -γι' αυτό δεν το αποφεύγει κανένας μας. Θέλεις να αποτυπώσεις το τελεσίδικο. Το αίσθημα ότι μπορεί να είναι η τελευταία φορά. Μπορεί να ακούγεται σαν ψευδαίσθηση, αλλά στην πραγματικότητα δεν γνωρίζεις αν την επόμενη μέρα θα ξαναπαίξεις. Εκτός αν είσαι βλήμα και θεωρείς ότι θα βρίσκεσαι εσαεί εδώ και θα επαναλαμβάνεις το έργο σου για πάντα. 


Σε κάποια συναυλία σου, στο θεατράκι των γραμμών του Ρέντη ήταν 9-10 άνθρωποι. Σε κάποια άλλη συναυλία στο θέατρο Βράχων δεν έπεφτε καρφίτσα. Είναι άλλη η αίσθηση.
Μερικές φορές είναι η ίδια. Αν οι εννέα είναι προσηλωμένοι, δεν μπορείς να κάνεις πίσω. Τον ίδιο μαραθώνιο θα τρέξεις. Η εσωτερική ένταση που αναπτύσσεται και η επιτακτική ανάγκη να πιάσεις ταβάνι στην απόδοση σου είναι η ίδια. Συχνά είναι πιο δύσκολο με τους λίγους. Είσαι τελείως γυμνός. Ενώ με 6000 κόσμο από κάτω μπορείς να κρύψεις κάτι.

Σκέφτηκες ποτέ να τα παρατήσεις;

Τα τελευταία δύο χρόνια. Κάνω τις απαραίτητες ενέργειες να βγάλω δίπλωμα μεταφορέα (γελά). Πλάκα κάνω. Πέρασε από το μυαλό μου αλλά το απόδιωξα. Ό, τι και να γίνει, όσο κι αν δυσκολέψουν τα πράγματα, θα παίζω, είτε σε μικρά μαγαζάκια, ακόμα και στο δρόμο. Είναι συνειδητή απόφαση, δε θα το κάνω παραχωρώντας τα καλλιτεχνικά μου ιδεολογήματα από δω και από κεί. Δε θα νιώσω ότι ξεπουλάω την τέχνη μου. Δεν έχω τέτοιες μπαρούφες στο κεφάλι. Εργάτης της νύχτας ήμουν, κιθαρίστας τραγουδιστής. Κι αυτό θα παραμείνω. Στην ανάγκη θα μαζεύω τους συγγενείς μου και θα τους λέω: "Γιορτή έχω. Δώστε από δέκα ευρώ και παίζω ό, τι θέλετε".

Ύστερα από τόσα χρόνια, τι σημαίνει το τραγούδι για σένα;

Δεν ξέρω. Τα πάντα. Κάποτε είχα αναφέρει σε μια συνέντευξη ότι οι πιο κοντινοί άνθρωποι μου είναι οι συνεργάτες μου, και τότε, παρεξηγήθηκε η γυναίκα μου. Έχω πολλές οικογένειες. Ένας τέτοιος πυρήνας είναι οι μουσικοί μου συνεργάτες, φίλοι με τα χρόνια. Φιλοξενούμε εσαεί κάποιον, εκτός αν θέλει να φύγει. Το τραγούδι είναι η μπαταρία που κινεί το όχημα που λέγεται ζωή. Είναι και ο σπινθήρας μαζί και το μπουζί: ο βασικός πυρήνας της δύναμης που μας οδηγεί. Έχω σκεφτεί πολλές φορές ότι χωρίς το τραγούδι μπορεί να είχα πετύχει τους στόχους μου.

Τι είδους στόχους δηλαδή;

Κάτι παράδοξους στόχους που έχω, θεωρητικά αδύνατους. Να αναγνωρίσω την υπόσταση μου, τον εαυτό μου. Πώς έλεγε η δελφική επιγραφή: "Γνώθι σαυτόν"; Αυτό είναι το κάψιμο το μεγάλο.


Το τραγούδι είναι ένας δρόμος προς τα εκεί;
Ναι, αλλά συχνά είναι και τροχοπέδη. Μπορεί να καταναλώσει όλη τη ζωή, την ενέργεια, τα νιάτα σου και να σε διαλύσει τελείως μέχρι να δημιουργηθεί. Ανεβαίνεις ένα μέτρο και κατεβαίνεις δέκα. Ένα κομμάτι σκότους μπορεί να σε ανεβάσει πολύ ψηλά και ένα κομμάτι φωτός να σε καταβυθίσει. Αν ο άνθρωπος είναι πειθαρχημένος και τρέφει απόλυτο σεβασμό στο είναι του, όλα τα πράγματα είναι δρόμος για την αυτογνωσία. Αν τον φυσάει ο άνεμος, δεν νομίζω να φτάσει εκεί.

Δεν είναι κάπως περιοριστικό να είναι κανόνας η αυτοπειθαρχία;

Όταν λέω αυτοπειθαρχία, δεν εννοώ να μην πίνουμε, να μη βγαίνουμε, να μη θέλουμε άλλες γυναίκες, να ξυπνάμε πρωί κτλ. Δε μιλάω για την απαγορευτική πλευρά των πραγμάτων. Είσαι αυτοπειθαρχημένος όταν είσαι προετοιμασμένος για διαφορετικά ενδεχόμενα, για κάθε ενδεχόμενο. Όταν κρατιέσαι νηφάλιος μέσα στις αντιξοότητες. Νηφάλιος, ισορροπημένος. Μπορεί κάποιοι να φαίνονται νηφάλιοι, αλλά ανακαλύπτεις ότι οι μισοί από αυτούς παίρνουν χάπια. Με το παραμικρό που μπορεί να μας αναταράξει, τρέχουμε στους ψυχιάτρους και αρχίζουμε τα χάπια. Μιλάω λοιπόν, για ουσιαστική ισορροπία, αρμονία, συμπαγή κατάσταση.


Πολλοί ισχυρίζονται ότι δεν έχουμε περιθώρια για τέτοια ψαξίματα σήμερα, στην εποχή των μεγάλων ταχυτήτων.

Και για ποιο πράγμα έχουμε περιθώριο, αν όχι γι' αυτό; Για την ισορροπία των οικονομικών δεικτών ; Για την επαγγελματική αποκατάσταση, την κοινωνική ισορροπία; Για να αλλάξουμε κυβέρνηση και να την πετάξουμε στα σκουπίδια, όπως την προηγούμενη; Δε βλέπεις γύρω σου μια τρομαχτική απέχθεια που μεταφράζεται σε βία; Ο καιρός είναι πάντα για να γνωρίσεις το είναι σου. Μονάχα γι' αυτό είναι. Για τι άλλο; Να μαζέψουμε ένα σκασμό χρήματα και να ξαπλώσουμε να απολαύσουμε τα υλικά αγαθά και να κοιτάμε τους άλλους να γυρνάνε σαν τα έρμα τα σκυλιά από δω και από κει για να βγάλουν μια δεκάρα;


Τα παιδιά σου, πώς αφουγκράζονται την πραγματικότητα της γενιάς αυτής;

Δεν πιστεύω σε διαφορετικές πραγματικότητες ανάμεσα στις γενιές. Η πραγματικότητα είναι μία που ανακυκλώνεται και αναπαραγάγει τον εαυτό της, γιατί είναι καθρέφτισμα μιας αρρωστημένης πλευράς του μυαλού μας. Δεν είναι ένα υγιές έργο που φέρνει την προοπτική να μετεξελιχθεί σε κάτι θαυμαστό. Είναι όπως οι εφιάλτες από τους οποίους δεν μπορούμε να απεγκλωβιστούμε. Το μόνο που μας μένει είναι να αλλάξουμε όνειρο. Πως θα γίνει, δεν έχω ιδέα.


Πέρα από τα πανανθρώπινα αιτήματα, η κάθε εποχή δεν έχει τα δικά της αιτήματα;

Όχι. Όσο έχω ασχοληθεί με την ιστορία, νοιώθω ότι επαναλαμβάνεται το έργο με μικρές διαφοροποιήσεις. Η εποχή μας τώρα παρουσιάζει τα θαυμαστά επιτεύγματα της τεχνολογίας. Η τεχνολογία έχει αρχίσει να έχει πιστούς πια, όχι απλώς θαυμαστές. Είναι ψευδές και αυτό το έργο. αν δεν γνωρίσεις τον εαυτό σου, δεν μπορείς να γνωρίσεις τίποτα. Δεν πιστεύουμε στην ισχύ της σκέψης μας, γι 'αυτό και οι σκέψεις μας είναι πλαδαρές και σχεδόν άθλιες. Από δουλικές έως επιβλαβείς. Ακόμα και οι πιο ευφυείς άνθρωποι υποκύπτουν σε αυτό τον κανόνα της πραγματικότητας. Οπότε ό, τι ευφυές σκέπτονται, εξυπηρετεί τους σκοπούς αυτού του βλαμμένου έργου.


Δηλαδή η ανθρωπότητα είναι εγκλωβισμένη σε μια αέναη επανάληψη;

Ο κόσμος είναι ένας κλειστός χώρος. Και ο πλανήτης επίσης. Τι νομίζεις, επειδή φτιάξαμε κάτι πυραυλάκια που τρυπάνε την ατμόσφαιρα και κόβουν βόλτες, ότι πήγαμε σε άλλους χώρους; Δεν πηγαίνεις έτσι κάπου αλλού. Πουθενά δεν έχει πάει ο άνθρωπος.


Ωστόσο υπάρχουν φωτεινές ατομικές ή συλλογικές προσπάθειες που οδηγούν τα πράγματα μπροστά.

Ναι, αλλά παραμένουν άγνωστοι, και καλά κάνουν, διότι, αν εμπλακούν στον κοινωνικό ιστό, θα τους διεκδικήσουν διάφοροι θεσμοί. Θα τους απομονώσουν, όπως απομονώνει ο επιστήμονας σε ένα πειραματικό εργοστάσιο τα επιμέρους ζωύφια που αναπτύσσονται στην καλλιέργεια του. Είναι μεμπτό μέσα στον πολιτισμό μας να μπορείς να αντιλαμβάνεσαι ελεύθερα. Πρέπει να υπακούμε σε συγκεκριμένα πράγματα για να είμαστε αποδεκτοί. Είναι γνωστά πράγματα αυτά. Όλοι τα παραδεχόμαστε με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο.


Σερφάρεις;

Όχι μέσα από το ίντερνετ. Το ψηφιακό σύμπαν το βλέπω από όπου βρίσκομαι. Δε θέλω άλλους ρόλους. Διάβασα κάπου ένα πολύ επιτυχημένο. Ο συγγραφέας λέγεται Στέφανο Ντ' Άννα: "Οι ρόλοι είναι ασπίδες πίσω από τις οποίες οι άνθρωποι, προσποιούμενοι ότι είναι απασχολημένοι, υπερασπίζονται την έλλειψη της ευθύνης τους".


Πού βρίσκονται οι σοφοί και οι πνευματικοί άνθρωποι;

Κρύβονται. Και δεν μιλάω για τους διανοούμενους. Αυτοί δεν κρύβονται. Μιλάω για τους πνευματικούς ανθρώπους. Έτσι γινόταν πάντα. Ήταν πιο εύκολο να ήταν κανείς σοφός στην αρχαιότητα, νομίζεις; το κώνειο το ξεχάσαμε; Ο Χριστός είχε τη θέση ενός πνευματικού ανθρώπου στην εποχή του; Εκατό άνθρωποι μαζεύονταν και αναρωτιόνταν τι ήταν αυτά που έλεγε. Είχε μαζευτεί ολόκληρη η Παλαιστίνη -κατά τη γνώμη σου- να συζητάει ωραία και καλά για την ταπεινότητα και την συγχώρηση; Νομίζεις ότι οι φιλόσοφοι που ερέθιζαν τα πράγματα είχαν απήχηση στην κοινωνία τους; Επειδή με το πέρασμα του χρόνου έμειναν στα αυτιά μας οι φωνές τους, πιστεύεις ότι τότε τους αναγνώριζαν; Τώρα - εκεί που βρίσκονται- δε θεωρούνται επικίνδυνοι γι' αυτό είναι πιο γνωστοί.


Τι μας καθορίζουν περισσότερο; Το μέσα μας φως ή τα τραύματα μας;

Τα τραύματα μας είναι κακοί σύμβουλοι. Είναι τα εύσημα του εγώ για να αισθάνεται αξιόλογο. Ό, τι και να κάνουμε δεν αποφεύγουμε να τρέφουμε το θηρίο αυτό. ενώ στην πραγματικότητα η αληθινή φύση του ανθρώπου, ο θεμέλιος λίθος, είναι η ποίηση, η ελευθερία, η αλήθεια, η πίστη. Και προσπαθούμε να αποφύγουμε σαν δαιμονισμένοι την ίδια μας τη φύση. Έχουμε μάθει να είμαστε γυρολόγοι της κακομοιριάς και της μπαγαποντιάς. Είναι εύκολο να κρυβόμαστε πίσω από τους ρόλους και δύσκολο να πάμε στο θεμέλιο λίθο. Μας εμποδίζουν οι φόβοι. Κι αν δεν είναι αυτοί, είναι τα ξαδέλφια τους, οι ενοχές και η αδυναμία.


Υπάρχει έμπνευση; Αν ναι, που είναι;

Δεν είμαι σε θέση να ορίσω τι είναι έμπνευση, γιατί είναι μια πολυδιαφημιζόμενη υπόθεση, όπως ας πούμε ο έρωτας. Αν προσέξει κανείς τα μικρά παιδιά, θα δει ότι ανταλλάσσουν πολλές φορές παιχνίδια χωρίς να κρατούν αντικείμενα στα χέρια τους. Ζήτα από ένα τρίχρονο παιδί να σου δώσει 10 ευρώ. Το πιο πιθανό σενάριο είναι να ανταποκριθεί με μια απλή κίνηση, όπως όταν δίνουμε πραγματικά κάτι σε κάποιον. το παιδί έκανε μια εμπνευσμένη κίνηση. Δεν έλαβε υπόψη του κανένα νόμο προσφοράς και ζήτησης. Απλά προσφέρθηκε να παίξει άψογα το ρόλο του ανθρώπου που δίνει. Κάτω από όλα αυτά υπάρχει ένα αίσθημα ενθουσιασμού. Ίσως αυτό να είναι το κλειδί: ο ενθουσιασμός, η χαρά χωρίς φανερή αιτία.


Αν γυρίσεις πίσω και θυμηθείς πως γεννήθηκε η αγάπη σου για το τραγούδι, τι θα βρεις;

Νυχτερινό γλέντι. Εξοχικό κέντρο Μπανάβας, Συκιά Χαλκιδικής. Ιούλιος 1962. Φώτα, φωνές, ορχήστρα, ρετσίνα στα τραπέζια, χορός, όμορφες γυναίκες. Ακατανίκητη γοητεία των προσώπων. Αβάσταχτη γλυκύτητα μιας μουσικής που κάπου κάπου νομίζεις ότι τη θυμάσαι, αλλά πάντα παραμένει κρυμμένη στην ομίχλη.


Γιατί οι περισσότεροι από αυτούς που αγαπάνε τα τραγούδια σου επιμένουν να τα ακούν με τη δική σου φωνή;

Δεν είναι όλοι ενθουσιασμένοι με το κελάηδημα του αηδονιού. Κάτι τους λέει και ο κότσυφας. Καταλαβαίνω με τα χρόνια ότι δεν είμαι το είδος τραγουδιστή με τις περίτεχνες φιοριτούρες και με τα μελιστάλαχτα τσαλίμια. Μοιάζω με αυτούς που τραγουδούν με τον εαυτό τους. Χορεύω ακίνητος. Έτσι νοιώθουν αρκετοί, απ' ότι φαίνεται.


Πώς τα βγάζει πέρα ο άνθρωπος με τη βεβαιότητα ότι είναι σύντομο το ταξίδι; (το λιμάνι είναι ξένο και το σπίτι που μένω...)

Με τη βεβαιότητα ότι αξίζει τον κόπο η ταλαιπωρία. Αλλάζουμε τις οριστικές αρχές με τις οποίες είμαστε προγραμματισμένοι. Μια από αυτές λέει ότι είμαστε ένα σώμα, ένας νους. Άλλη λέει ότι είμαστε γεννημένοι αμαρτωλοί, καταδικασμένοι ερήμην κλπ. Ψάξτε, βρείτε και αλλάξτε τις πρωταρχικές εμφυτευμένες εντολές. Οι οριστικές αρχές μας είναι εγκληματικές.


Τι φοβάσαι;

Ο φόβος μας εξαπατά. Μας δείχνει τον κόσμο μέσα από ένα πρίσμα σκοτεινό και δυσοίωνο. Είμαστε θαυμαστά όντα για να περάσουμε από τη ζωή αυτοπεριορισμένοι και με σκυμμένο το κεφάλι.


Είπες νωρίτερα ότι τραγουδάς κάθε σου τραγούδι σαν να ήταν η τελευταία φορά. Υπάρχουν πράγματα που θα τολμούσες μόνο αν ήξερες ότι τελειώνει ο χρόνος σου;

Αν γνώριζα ότι τελειώνει ο χρόνος μου, δε θα έκανα τίποτα, γιατί δεν νομίζω να υπάρχει πιο ενδιαφέρουσα στιγμή από το πέρασμα στην άλλη πλευρά.