claps.gr

Vangelis. (Text in english)


"Όλοι οι άνθρωποι μπορούν να έχουν πρόσβαση στο σύμπαν όταν το θελήσουν. Και έτσι θα έρχονται πιο κοντά στην αρμονία και στην αρετή."


Στο εξωτερικό τον ξέρουν παντού. Ως "Vangelis". Διάσημος, ακριβοθώρητος, δύσκολος τύπος. Αλλά εμπνευσμένος, ένας φιλόσοφος του καιρού μας. Ο κορυφαίος Έλληνας συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου, ένας κρίκος με την εποχή των Forminx και των Afrodite's Child, με τον κόσμο των Όσκαρ και των πρωτοποριακών ήχων του "Blade Runner", δε μασάει τα λόγια του. Από την άλλη μεριά παραμένει γλυκός και μειλίχιος όταν αναλύει τη σχέση του με τη μουσική, την οποία θεωρεί επιστήμη, όταν ανακαλεί τις αναμνήσεις του από τη γενέτειρα του, την Αγριά Βόλου, αλλά και όταν μιλάει για τη λιγότερο γνωστή του αγάπη, τη ζωγραφική. Σε κάθε περίπτωση, τον ρωτάς κάτι και δεν ξέρεις σε τι θα σε οδηγήσει αυτό.


Θεωρείστε από τους κορυφαίους συνθέτες ηλεκτρονικής μουσικής του πλανήτη. Αισθάνεστε ότι αυτό το, ομολογουμένως σημαντικό ποσοτικά και ποιοτικά έργο, λειτουργεί δεσμευτικά ως προς τις επόμενες αναζητήσεις σας;

Θα έλεγα αντιθέτως. Αν έχετε παρατηρήσει, ανέκαθεν απέφευγα τις επαναλήψεις και τις δεσμευτικές απαιτήσεις των δισκογραφικών εταιριών. Είναι σαφές ότι όσο ανεβαίνει η εμπορικότητα ενός μουσικού έργου τόσο δεσμευτική είναι η συνέχεια ως προς το επόμενο, με το σκεπτικό της δισκογραφίας ότι το προϊόν πρέπει να επαναλαμβάνεται για να πωλείται πιο εύκολα. Αυτή η τακτική με έβρισκε και συνεχίζει να με βρίσκει απόλυτα αντίθετο. Γι' αυτό, παρ 'όλη την εκάστοτε αντίδραση ή πίεση από την πλευρά των εμπόρων, έκανα αυτό που αισθανόμουν ότι έπρεπε να κάνω, κατά κάποιο τρόπο, μέσα στο πλαίσιο της δισκογραφίας.


Μουσική, σύνθεση, κινηματογραφικά soundtracks, ζωγραφική. Δημιουργείτε διάφορες "φόρμες". Θεωρείτε τον εαυτό σας έναν αλχημιστή της τέχνης;

Όχι δε θεωρώ τον εαυτό μου κάτι τέτοιο. Απλώς λειτουργώ σε όλα αυτά τα επίπεδα. Στην εποχή μας, όλο και πιο πολύ τελευταία, σε όλους τους τομείς, όπως επιστήμη, τέχνη, τεχνολογία, προωθείται και συνηθίζεται η εξειδίκευση και όχι η σφαιρική προσέγγιση και αντιμετώπιση τους. Το να ασχολούμαι όμως μόνο με ένα μέρος της δημιουργίας για μένα θα ήταν τελείως περιοριστικό και βαρετό. και πάνω απ' όλα, ελλιπές.


Έχει αλλάξει ο τρόπος που γράφετε και συνθέτετε μέσα στις ταινίες; Υπάρχει απόσταση από τους "Δρόμους της φωτιάς" και το "Blade runner" ως το "1492" και τον "Αλέξανδρο" του Όλιβερ Στόουν;

Ο τρόπος που γράφω εξαρτάται κάθε φορά από το περιεχόμενο της εκάστοτε ταινίας. Και βάσει των διαφορετικών ερεθισμάτων προσπαθώ να ανταποκριθώ όσο καλύτερα δύναμαι.


Από την άλλη, αποφεύγετε τις live εμφανίσεις τα τελευταία χρόνια, απογοητεύοντας ίσως μια μεγάλη μερίδα των θαυμαστών σας. Γιατί;

Οι ζωντανές εμφανίσεις δεν ήταν ποτέ κάτι που με τραβούσε ιδιαίτερα. Ίσως διότι από την παιδική μου ηλικία η σχέση μου με τη μουσική δεν εμπεριείχε τον χαρακτήρα και την ανάγκη μιας καριέρας επαγγελματικής, όπου οι εμφανίσεις και οι κάθε είδους ελιγμοί είναι απαραίτητοι για την κατάκτηση της επιτυχίας. Η σχέση μου με τη μουσική ήταν και είναι καθαρά βιολογική, θα μπορούσα να πω κατά κάποιο τρόπο ερευνητική, μακριά από προκαθορισμένα συστήματα, ωδεία και καριέρες. Θα μου πείτε πώς, ενώ σας τα λέω αυτά, συγχρόνως έκανα και όλα αυτά τα πράγματα που αναφέρετε και που αναιρούν τα παραπάνω. Και η απάντηση είναι: με μεγάλη δυσκολία. Πολλές φορές βρέθηκα σε απόγνωση προσπαθώντας να συνδυάσω την πρωταρχική και ιερή σχέση μου με τη μουσική με τη βιομηχανία της δισκογραφίας, μιας δισκογραφίας σκληρής και πολλές φορές αδυσώπητης, η οποία σκοπό είχε και συνεχίζει να έχει το κέρδος. Τώρα, γιατί βρέθηκα μέσα σ' αυτή τη ζούγκλα είναι κάτι που απαιτεί μεγάλη συζήτηση και μπορούμε να το πούμε μια άλλη φορά.


Κάτω από ποιες συνθήκες θα προχωρούσατε πλέον σε μια live εμφάνιση;

Όπως έπραξα και στο παρελθόν. Οι κατάλληλες συνθήκες είναι αυτές που εμπεριέχουν ανθρωπιστικό, επιστημονικό ή φιλανθρωπικό χαρακτήρα. Εφόσον υπάρξουν συνθήκες που εξυπηρετούν αυτούς οι ανάλογους τομείς, χωρίς να τους χρησιμοποιούν ως δικαιολογία, δεν το αποκλείω.


Πιστεύετε ότι ο συνδυασμός ζωντανής ορχήστρας και ηλεκτρονικής μουσικής ενδέχεται να είναι περιοριστικός; Ίσως τα κλασσικά όργανα "υποσκάπτουν" τον πειραματικό χαρακτήρα της ηλεκτρονικής μουσικής;

Πιστεύω ότι τίποτα δεν είναι περιοριστικό όταν υπάρχει λόγος συνύπαρξης. Καλό θα είναι να μην κάνουμε διαχωρισμούς μεταξύ παραδοσιακών και ηλεκτρονικών οργάνων, διότι και οι δύο οικογένειες είναι γεννήτορες ήχων που ή συνδυάζονται αρμονικά και με συνέπεια ή όχι.


Η ηλεκτρονική μουσική είναι τώρα βασισμένη στη ψηφιακή παραγωγή. Σας λείπει η έκρηξη των αναλογικών συνθεσάιζερ των 70ς;

Θα μπορούσα να πω πολλά επάνω σ' αυτό το θέμα αλλά πολύ σύντομα θα έλεγα ότι, ενώ από τη μία μεριά κάθε χρόνο η ποιότητα δημιουργίας και αναπαραγωγής του ήχου εξελίσσεται προς το καλύτερο, από την άλλη ο συνδυασμός των εκάστοτε ηλεκτρονικών οργάνων γίνεται όλο και πιο περίπλοκος, κάνοντας τα πιο δύσχρηστα. Βέβαια, όσοι ασχολούνται τώρα με αυτόν τον τομέα ίσως δεν μπορέσουν εύκολα να καταλάβουν για τι μιλάω. Σήμερα όλο και περισσότερο εμπιστευόμαστε τους υπολογιστές νομίζοντας ότι λειτουργούμε έτσι με μεγάλες ταχύτητες και ότι είναι η λύση για τα πάντα. Με τέτοια εξάρτηση, που όλο και περισσότερο μεγαλώνει, ειδικότερα στις νεότερες ηλικίες, φανταστείτε μια διακοπή ρεύματος τι πνευματική παράλυση δημιουργεί. Σαφέστατα οι υπολογιστές βοηθούν τα μέγιστα σε πάρα πολλές περιπτώσεις, αλλά, στα θέματα που αφορούν τη δημιουργία, επιτρέψτε μου να σας πω ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ο παλαιότερος και τελειότερος υπολογιστής του πλανήτη μας. Γι' αυτό και τα ηλεκτρονικά όργανα που σχεδιάζουμε και που όλο και περισσότερο μοιάζουν με υπολογιστές, καλό θα είναι να σχεδιάζονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι πιο φιλικά προς τον άνθρωπο.


Έχετε πει ότι "μοιράζεστε μαζί με τους αρχαίους Έλληνες την ιδέα ότι η μουσική είναι περισσότερο επιστήμη παρά τέχνη".

Η μουσική είναι επιστήμη. Και, ενώ δειλά δειλά ορισμένοι επιστήμονες αρχίζουν να το κατανοούν, συγχρόνως για τους περισσότερους ακούγεται κάπως περίεργο. Αυτό βέβαια είναι απόλυτα λογικό, διότι με τον τρόπο που έχουμε διδαχτεί τη μουσική μέσα στους αιώνες δεν μπορούμε παρά να συντηρούμε την επικρατούσα άποψη ότι η μουσική θεωρείται μέσο διασκέδασης, ότι είναι κάτι που πολλές φορές το συγχέουμε με τη ψυχαγωγία. Άλλωστε, γι' αυτό έχουν στηθεί τεράστιες δισκογραφικές εταιρίες που, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, έχουν μετατρέψει, όχι μόνες αλλά με τη βοήθεια των περισσοτέρων καλλιτεχνών, τη μουσική σε εμπόρευμα. Αν και στη μουσική βιομηχανία, η εκμετάλλευση της μουσικής απέφερε ήδη εκατομμύρια των εκατομμυρίων, αυτό δεν μπορεί να συγκριθεί με την ευεργετική επίδραση της μουσικής (ψυχαγωγία, θεραπεία, ήθος, κάλλος, μέτρο), που, όταν της το επιτρέπουμε, προσφέρει στη ψυχή μας. Αυτό που εγώ προσπαθώ να κάνω είναι να λειτουργώ όσο πιο πιστά μπορώ συνομιλώντας με τη φύση και όχι με την κοινωνία. Οι πρόγονοι μας εφαρμόζοντας αυτή την προσέγγιση παρέμειναν διαχρονικοί και αξεπέραστοι, λόγω της ταύτισης τους με τις συμπαντικές αρχές που μας διέπουν. Όλοι οι άνθρωποι μπορούν να έχουν πρόσβαση στο σύμπαν όταν το θελήσουν. Και έτσι θα έρχονται πιο κοντά στην αρμονία και στην αρετή.


Τι είναι αυτό που σας γοητεύει και τι είναι αυτό που σας πληγώνει στην Ελλάδα;

Αυτό που με γοητεύει είναι ο ίδιος ο τόπος και αυτό που με πληγώνει είναι τα κακώς κείμενα και ειδικά η όλο και μεγαλύτερη απώλεια αξιών και η έλλειψη σεβασμού προς τα πάντα και τους πάντες.


Ποιες είναι οι παιδικές σας αναμνήσεις;

Περνώντας τα πρώτα παιδικά μου χρόνια στο Βόλο, ζούσα μέσα στα χρώματα και τα αρώματα των λουλουδιών των κήπων. Και, ως επί το πλείστον, στις αλλεπάλληλες διαθέσεις της θάλασσας και του ουρανού. Με άλλα λόγια, μέσα σε μια συμφωνία εναλλαγών της φύσης. Αυτές τις εμπειρίες εξακολουθώ να κρατώ μαζί ως σήμερα. 


Υπάρχει μέσα σας κάποια πικρία για το γεγονός ότι δεν προτάθηκε σ' εσάς να γράψετε το μουσικό θέμα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας; 

Σας διαβεβαιώνω ότι δεν υπάρχει μέσα μου η παραμικρή πικρία. Αντιθέτως, αισθάνθηκα ανακούφιση. Διότι, αν μου είχε προταθεί, θα ήταν πολύ δύσκολο να αρνηθώ μια τέτοια πρόταση στην πατρίδα μου, τη στιγμή που δεν συμφωνώ μάλιστα με την τροπή που έχουν πάρει οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην εποχή μας.


Είστε πάντως ένας άνθρωπος ο οποίος αποφεύγει τη δημοσιότητα σε μια εποχή που άλλοι συνάδελφοι σας καλλιτέχνες στην Ελλάδα και στον κόσμο έχουν πίσω τους μια "ολοκληρωμένη βιομηχανία" η οποία ασχολείται με την προσωπική τους προβολή.

Το κάνω αυτό γιατί η προσωπική μου προβολή δεν ήταν κάτι που έβαζα ούτε και βάζω σε πρώτη θέση. Οποιαδήποτε προβολή γύρω από το πρόσωπο μου έχει υπάρξει μέσα από τις εκάστοτε δισκογραφικές εταιρίες και, ως ένα σημείο, είναι αναπόφευκτη.


Πιστεύετε ότι τα media σας έχουν συμπεριφερθεί καλά;

Ξέρετε πολύ καλά ότι τα media -και μιλάω για τα δικά μας media-, πλην εξαιρέσεων, δεν συμπεριφέρθηκαν και δεν συμπεριφέρονται δίκαια απέναντι μου. το ότι δεν ανήκω, βλέπετε, σε κόμματα και σε ομάδες συμφερόντων όχι μόνο δε βοηθάει, αλλά δημιουργεί τεράστιες δυσκολίες και εμπόδια, διαστρέβλωση της αλήθεια κτλ. Τα ευνοϊκά κείμενα που έχουν γραφτεί για εμένα και το έργο μου, εκτός εξαιρέσεων, είναι γραμμένα με το ζόρι. Διότι, όσο και να μην επιθυμούν να γράψουν κάτι θετικό, είναι υποχρεωμένοι καμιά φορά, λόγω των γεγονότων. Αλλά όλα αυτά είναι άνευ σημασίας και ουσίας και τα αναφέρω απλώς διότι μου θέσατε την ερώτηση.


Ζωγραφίζετε, έχετε κάνει μάλιστα εκθέσεις ανά τον κόσμο, έχετε προσφέρει για την αγορά σημαντικού πίνακα του Ελ Γκρέκο στην Εθνική Πινακοθήκη. Ποια η γνώμη σας για το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα;

Τα μουσεία είναι πάντοτε ευπρόσδεκτα. Αυτό που έχει σημασία είναι με τι τα γεμίζουμε.


Η ζωγραφική τι είναι για σας; Μια εσωτερική ανάγκη, μια διαφορετική μορφή έκφρασης, κάτι το οποίο σας κάνει να ξεφεύγετε έστω και λίγο από την πραγματικότητα;

Όπως έχω αναφέρει και στο παρελθόν, αισθάνομαι ότι η ζωγραφική πηγάζει μέσα από εμένα, αντίθετα από τη μουσική που περνάει μέσα από εμένα. Όπως βλέπετε, εδώ έχουμε δύο διαφορετικές λειτουργίες. Ό, τι πηγάζει από εμάς τείνει να είναι πιο υποκειμενικό, ενώ ό, τι περνάει από εμάς μπορεί να είναι εκ φύσεως του αντικειμενικό. Έτσι και τη ζωγραφική, ως υποκειμενική λειτουργία, προτίμησα να την κρατήσω για τον εαυτό μου, παρά το γεγονός ότι ορισμένα έργα μου έχουν εκτεθεί σε διάφορα μουσεία ανά τον κόσμο.


Ένας άνθρωπος σαν εσάς ο οποίος έχει πραγματοποιήσει τις περισσότερες φιλοδοξίες του, επιτρέπει στον εαυτό του να "ονειρεύεται";

Αν έχω πραγματοποιήσει κάτι αυτό δεν το εντάσσω κατ' ανάγκη στο χώρο της φιλοδοξίας. Όσο για τα όνειρα, δεν σταμάτησα, ευτυχώς, ποτέ να ονειρεύομαι.


Μία ευχή που θα θέλατε να κάνετε, τελειώνοντας.

Αν και απίθανο να συμβεί, εύχομαι ελληνική παιδεία στα Ελληνόπουλα, διότι κανένας δεν έχει το δικαίωμα να τους την στερεί: πρώτον, διότι τους ανήκει και, δεύτερον, διότι είναι η πιο σύγχρονη, αξεπέραστη ως σήμερα, προοδευτική, επιστημονική, με άλλα λόγια διαχρονική, παιδεία, που στοχεύει στην ομορφιά και στην αρετή, διαμορφώνοντας έτσι έναν ελεύθερο άνθρωπο, αν αυτό σας λέει κάτι. Τους το οφείλουμε.