CLAPS.gr

Get reAdy.

              "ΝΑΠΟΛΕΩΝ" διά χειρός Στάνλεϋ Κιούμπρικ. Η μεγαλύτερη ταινία που δεν έγινε ποτέ.


"Θα κάνω τη μεγαλύτερη ταινία που έγινε ποτέ" έγραψε κάποτε ο Κιούμπρικ σε ένα από τα σημειωματάρια του, που σπάνια μιλούσε για τον εαυτό του. Μόλις είχε εγκαταλείψει το Χόλιγουντ για χάρη του Λονδίνου εγκαινιάζοντας τη νέα του αρχή με την αξέχαστη "Λολίτα" (1962) και είχα βάλει στόχο να κάνει μια μεγάλη παραγωγή για ένα μεγάλο της ιστορίας: τον Ναπολέοντα.
"Τι ρομάντζο είναι η ζωή μου!" είχε πει κάποτε αυτή η πολιτική και στρατιωτική μεγαλοφυΐα και είμαι σίγουρος ότι θα έλεγε "Τι ταινία είναι η ζωή μου!" αν είχε ανακαλυφτεί ο κινηματογράφος την εποχή του. Αυτό ακριβώς είχε δηλώσει και ο Κιούμπρικ στους "Times". Το είχε αποφασίσει. Θα μετέφερε τη ζωή του μεγάλου στρατηγού στη μεγάλη οθόνη ξεκινώντας από το φτωχό μικροευγενή Κορσικανό, συνεχίζοντας με τη Γαλλική επανάσταση και όλους τους ναπολεόντειους πολέμους, κάνοντας μια στάση στη θυελλώδη σχέση του με τη Ζοζεφίνα ντε Μπουαρντέ και φτάνοντας στον εξόριστο της Αγίας Ελένης. Διαπερνώντας μισό αιώνα ο "Ναπολέων" του Στάνλεϋ Κιούμπρικ θα ήταν ένα τρίωρο επικό έργο. Με προϋπολογισμό το εξωπραγματικό για την εποχή του ποσό των 5,2 εκατ. δολαρίων τα γυρίσματα θα γίνονταν όπου ήθελε ο Κιούμπρικ. Και ήθελε από τη Λισαβόνα ως τη Μόσχα και από τη θάλασσα της Μάγχης ως τις ακτές της Μεσογείων. Τον εκλεκτό πρωταγωνιστικό ρόλο θα είχε ο βρετανός ηθοποιός Ντέϊβιντ Χέμινγκς.
Ο τελειομανής δημιουργός προετοίμαζε την ταινία όπως ακριβώς ο Ναπολέων θα σχεδίαζε μια μάχη. Από το 1967 ως το 1971, έχοντας και τη καθοδήγηση μιας ομάδας ιστορικών της Οξφόρδης αλλά και ενδυματολόγων, έτρεχε στις δημοπρασίες για να αγοράσει και στα μουσεία για να φωτογραφίσει, μεταξύ άλλων, 17.000 λιθογραφίες, προσωπογραφίες, γράμματα και αντικείμενα του 18ου και του 19ου αιώνα. Όλα ήταν μελετημένα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Αλλά όπως και ο ήρωας του στο Βατερλό, ο Κιούμπρικ ηττήθηκε.
Για σχεδόν 40 χρόνια οι φαν του αινιγματικού σκηνοθέτη και "ταινιοφάγοι" αναρωτιόντουσαν για το μυστηριώδες "αριστούργημα" που δεν γυρίστηκε ποτέ. Η "πρώτη ύλη" όμως βρισκόταν όλα αυτά τα χρόνια κλειδωμένη σε ένα από τα κτίσματα της έπαυλης του στο Χερτφορτσάϊρ. Κλεισμένο ερμητικά σε κούτες με την ετικέτα "Ναπολέων", σε αυτή τη μυστική σπηλιά του Αλαντίν όπου βρίσκεται υλικό από όλες τις ταινίες του, κρυβόταν το μεγαλύτερο ίσως ιδιωτικό αρχείο για τον Βοναπάρτη.
Κάποτε όμως τα κιβώτια θα άνοιγαν. Και πράγματι, μέρος του περιεχομένου τους πήρε τη μορφή μιας πρωτότυπης έκδοσης από τις εκδόσεις Taschen: "Ο Ναπολέων του Στάνλεϋ Κιούμπρικ: η μεγαλύτερη ταινία που δεν έγινε ποτέ" είναι ο τίτλος, ένα λογοπαίγνιο με τα όσα είχε προαναγγείλει ο Κιούμπρικ για το φιλμ.
"Να εκδίδεις ένα βιβλίο για ένα φιλμ που δεν έγινε είναι σαφώς μια ασυνήθιστη πρόκληση" είχε παραδεχτεί και η Άλισον Καστλ, επιμελήτρια της έκδοσης που είχε κυκλοφορήσει σε μόλις 1.000 αριθμημένα αντίτυπα. Σίγουρα προκαλεί το εκδοτικό έργο που, όπως και η ταινία, δε συμβιβάζεται με τα δεδομένα: δέκα βιβλία με χιλιάδες φωτογραφίες, σχόλια, το σενάριο, η αλληλογραφία, ακόμα και τα ραντεβού. Σε αυτή τη σύνθεση στοιχείων που επελέγη από 88 κούτες ξεφυλλίζει κανείς εκείνο που θα έβλεπε στο φιλμ αλλά ποτέ δεν είδε: την αγάπη, τη δόξα, τη ματαιοδοξία και την ευφυΐα του Ναπολέοντα μέσα από τα μάτια του Κιούμπρικ.
"Είναι αδύνατον να αγαπάς και να είσαι σοφός" αναφέρει σε μια από τις σημειώσεις του ο αινιγματικός σκηνοθέτης, παραπέμποντας στον Φράνσις Μπέϊκον. Σε μια άλλη σημείωση αναφέρει: "Ήταν ναρκωμένος από την εξουσία. Δεν τον θεωρώ έναν από τους καλύτερους ή από τους πιο αξιόλογους της Ιστορίας, απλώς έναν από τους πιο ενδιαφέροντες". Όσον αφορά την ιδιοφυία του Ναπολέοντα είχε αμφιβολίες. Ίσως είναι έτσι. Ο μεγαλύτερος δάσκαλος του σκακιού δεν μπορεί να νικήσει το χειρότερο παίκτη με λιγότερο από ορισμένο αριθμό κινήσεων. Ο ίδιος ο Κιούμπρικ ήταν ένας άριστος σκακιστής και ίσως έβλεπε τον Ναπολέοντα ως.. τζογαδόρο. Και όσον αφορά τη γυναίκα που στιγμάτισε τη ζωή του μεγάλου Κορσικανού, ο ασυμβίβαστος δημιουργός δε φαίνεται να δίσταζε να "κηλιδώσει" την υπόληψη της Ζοζεφίνας, την οποία στο σενάριο του ο Ναπολέων την γνωρίζει σε ένα όργιο. Ο Κιούμπρικ πάντα υποστήριζε ότι αυτό που τον ενδιέφερε στην ανθρωπότητα είναι ότι δεν κυριαρχούμαστε από την ευφυΐα μας αλλά από τα συναισθήματα μας. Αυτό τουλάχιστον θυμάται ο Γιαν Χάρλαν, κουνιάδος και δεξί χέρι του σκηνοθέτη αλλά και ένας από τους μάρτυρες της περιπέτειας που δεν έγινε ποτέ ταινία.
Η απόπειρα του Κιούμπρικ να γυρίσει τον Ναπολέοντα μοιάζει από μόνη της με μια επική περιπέτεια που θα μπορούσε η ίδια να γίνει φιλμ. Αφετηρία θα ήταν το 1967 όταν ο "Ναπολέοντας" του Κιούμπρικ μπήκε στη φάση του pre-production. Βοηθός σκηνοθέτη ο Άντριου Μπίρκιν, ο οποίος είχε σαφείς οδηγίες: να πάει όπου είχε πάει ο Ναπολέοντας και να φωτογραφίσει. Ξεκινώντας, λοιπόν, τον Ιουνίο του 1968 και με τη φήμη του Κιούμπρικ στα ύψη, ιδιαίτερα μετά το "2001: Οδύσσεια του διαστήματος", ο Μπίρκιν είχε λάβει ελεύθερο από το γάλλο υπουργό πολιτισμού να πάει οπουδήποτε και να φωτογραφίσει οτιδήποτε. Την ίδια χρονιά ο Γιαν Χάρλαν, κατάφερε να πείσει τις κυβερνήσεις της Ρουμανίας και της Γιουγκοσλαβίας για τη διάθεση 10.000 ιππέων και 40.000 στρατιωτών πεζικού για τις σκηνές της μάχης στο Αούστερλιτς και τη θρυλική αποχώρηση από τη Μόσχα. Ταυτόχρονα πίσω στη Βρετανία μια ομάδα αποφοίτων της Οξφόρδης εργαζόταν υπό της οδηγίες του δρος Φέλιξ Μάρκαχ, του οποίου η βιογραφία για τον Ναπολέοντα ήταν για τον Κιούμπρικ εκείνη την περίοδο κάτι σαν τη Βίβλο. Εντός μηνών η MGM είχε ήδη εκταμιεύσει 420.000 δολάρια για τις ανάγκες της προπαραγωγής. Περισσότεροι ηθοποιοί άρχισαν να αναφέρονται, από τον Πίτερ Ο' Τουλ και τον Άλεκ Γκίνες ως τη Σαρλότ Ράμπλινγκ και τον Ζαν Πολ Μπελμοντό. Και παρά το γεγονός ότι η Όντρεϊ Χέπμπορν απέρριψε το ρόλο της Ζοζεφίνας, όλα πήγαιναν τέλεια για τα γυρίσματα που είχαν προγραμματιστεί μεταξύ του 1970 και 1971.
Ώσπου όλα θόλωσαν. "Πήρα ένα μήνυμα όταν ήμουν στη Βιέννη που έλεγε γύρνα πίσω" διηγείται ο Μπίρκιν στους "Times". Είχε αγοράσει ένα χριστουγεννιάτικο δώρο για τον Κιούμπρικ, ένα αντίγραφο του εκμαγείου του νεκρού Ναπολέοντα. "Το άνοιξε και ήταν ανάστατος καθώς αυτό το πράγμα τον κοίταζε". Έχασε το χρώμα του. Είπε: "Άκουσες τα νέα; Η MGM ακύρωσε την ταινία". Με μια ανακοίνωση, τον Ιανουάριο του 1969, ο "Ναπολέων" έλαβε και επίσημα τέλος.
Λίγα χρόνια πριν, το 1963, η "Κλεοπάτρα" ήταν η μεγάλη οικονομική καταστροφή του Χολιγουντ. Ο προϋπολογισμός για τον "Ναπολέοντα" ήταν πολύ υψηλός, σήμερα θα λέγαμε 100 εκατ. δολάρια. Ο Κιούμπρικ έπεσε σε κατάθλιψη για δύο εβδομάδες, έπειτα έβαλε την ιδέα στην άκρη και συνέχισε το δρόμο του, θα εξηγήσει στο "Domenica" της "La Repubblica", ο Γιαν Χάρλαν. Στην ανάγκη για μια γρήγορη ανάκαμψη, ο Κιούμπρικ αποφάσισε να κάνει κάτι λιγότερο μεγαλεπήβολο. Στράφηκε στο βιβλίο του Άντονι Μπέργκες, για να παρουσιάσει το πολυσυζητημένο "Κουρδιστό πορτοκάλι".
Στην πορεία η ήττα του "Ναπολέοντα" αναστήθηκε για λίγο χάρη στη δελεαστική πιθανότητα του Τζακ Νίκολσον στον πρωταγωνιστικό ρόλο αλλά με τη δεύτερη αποτυχία, η ιδέα σφραγίστηκε οριστικά στις κούτες που ξαναείδαν το φως δέκα χρόνια μετά το θάνατο του σπουδαίου σκηνοθέτη μέσω των εκδόσεων Taschen. Ποιος ξέρει ίσως η έκδοση αυτή να αποτελεί προφήτη μιας μελλοντικής ταινίας. "Είναι ένα φιλμ. Είναι διαθέσιμο", όπως εξάλλου λέει ο γαμπρός του Κιούμπρικ δίνοντας ελπίδες. "Έχουμε μιλήσει με τον Σπίλμπεργκ. Συμφωνούμε ότι οι μόνοι που θα μπορούσαν να γυρίσουν τον "Ναπολέοντα" σήμερα είναι αυτός και ο Ρίντλεϊ Σκοτ" συμπληρώνει ο Γιαν Χάρλαν.
Τελικά, πόσο καλός θα ήταν ο "Ναπολέων" του Κιούμπρικ; Ο Άντριου Μπίρκιν συμπληρώνει: "Πιστεύω ότι το σενάριο του "Ναπολέοντα" λέει τόσα πολλά για τον Βοναπάρτη όσο και για τον ίδιο τον Στάνλεϋ. Ως κομμάτι του σινεμά θα ήταν εκθαμβωτικό. Αν θα έφερνε χρήματα; Μόνο ο Θεός ξέρει".

                             “NAPOLEON” by Stanley Kubrick. The greatest movie never made.


“I will make the greatest movie ever made” Kubrick wrote once in one of his notebooks, who rarely spoke about himself. He had just left Hollywood in favor of London, making his new beginning with the memorable “Lolita” (1962) and his goal was to make a big production for a great historic personality: Napoleon.
“My life is such a romance!” this political and military genius once said and I'm sure he would say “My life is such a movie!” if movies had been discovered in his time. That’s exactly what Kubrick stated in “Times”. He had decided it. He would transfer the life of this great general in the big screen starting from the poor micro eugenic Corsican, continuing with the French Revolution and all the Napoleonic wars, making a stop at his stormy relationship with Josephine de Beauharnais and reaching the exile of St. Helen. Penetrating half a century, “Napoleon” by Stanley Kubrick would be a three-hour epic work. With a budget of an unreal, for its time, amount of $ 5.2 million, the shootings would take place wherever Kubrick wanted. And he wanted from Lisbon to Moscow and from Channel to the Mediterranean Coasts. The leading role would be played by the British actor David Hemmings.
The perfectionist creator was preparing the film just as Napoleon would design a battle. From 1967 to 1971, having also the guidance of an Oxford historical group and costume designers, he would go to auctions to buy and to museums to take photos of, among others, 17,000 lithographs, portraits, letters and objects from the 18th and 19th century. Everything was planed down to the last detail. But like the hero in Waterloo, Kubrick lost.
For almost 40 years, the fans of the enigmatic director and “film fanatics” were wondering about the mysterious “masterpiece” that was never filmed. The material had all those years been locked in one of the buildings of his mansion in Hertfordshire. Hermetically sealed in boxes with the “Napoleon” label, in this secret Aladdin’s cave where there is material from all his films, there was hiding perhaps the biggest private file for Bonaparte.
But at some point the boxes would be opened. And indeed, a part of the content took the form of an original version by the Taschen Publications: “Napoleon by Stanley Kubrick: the greatest movie never made” is the title, a pun with what was announced by Kubrick about the film.
“Publishing a book about a film that was never made is an unusual challenge”, Alison Castle admitted, the editor of the version which was released in only 1000 numbered copies. The editorial work certainly provokes since, just like the film, is not compatible with the data: ten books with thousands of photos, comments, the script, the correspondence, even the appointments. In this composition of elements chosen from 88 boxes, one looks at what he would see in the film but never actually saw: the love, glory, vanity and genius of Napoleon through the eyes of Kubrick.
“It is impossible to love and be wise,” says one of the notes of the enigmatic director, referring to Francis Bacon. On another note he says: “He was numb from power. I do not consider him as one of the best or the most remarkable people in history, just one of the most interesting.” Regarding to the genius of Napoleon he had doubts. Maybe it is so. The greatest teacher of chess cannot beat the worst player with less than a certain number of moves. The very same Kubrick was an excellent chess player and perhaps he saw Napoleon as a… gambler. And regarding to the woman who marked the life of the great Corsican, the uncompromising creator does not seem to hesitate to “smear” the reputation of Josephine, whom, in the scenario, Napoleon meets in an orgy. Kubrick always supported that what interested him in humanity is that we are not dominated by our intelligence but by our emotions. At least that’s what Jan Harlan remembers, brother-in-law and right hand of the director and also one of the witnesses of the adventure that never became a movie.
The attempt of Kubrick to shoot Napoleon looks like an epic adventure that could become a film itself. The starting point would be 1967 when “Napoleon” of Kubrick entered the phase of pre-production. Andrew Birkin was the assistant director, who had clear instructions: to go wherever Napoleon had been and to take photos. Starting, then, in June 1968 and with Kubrick’s reputation at the peak, especially after “2001: A Space Odyssey”, Birkin had been permitted by the French culture minister to go anywhere and photograph anything. In the same year, Jan Harlan managed to convince the governments of Romania and Yugoslavia to place 10,000 cavalries and 40,000 infantry soldiers for the battle scenes of Austerlitz and the legendary departure from Moscow. At the same time back in Britain a group of Oxford graduates worked under the guidance of Dr. Felix Markach, whose biography of Napoleon was something like the Bible for Kubrick at the time. Within some months MGM had already disbursed $ 420,000 for the pre-production needs. More actors started getting announced, from Peter O 'Toole and Alec Guinness to Charlotte Rampling and Jean-Paul Belmondo. And despite the fact that Audrey Hepburn rejected the role of Josephine, everything was perfect for the shooting that was planned to take place in between 1970 and 1971.
Until everything got blurred. “I got a message when I was in Vienna saying “come back””, says Birkin in “Times”. He had bought a Christmas gift for Kubrick, a copy of Napoleon’s death mask. “He opened it and was upset as this thing was looking at him.” He lost his color. He said: “Did you hear the news? MGM canceled the movie”. With an announcement in January 1969, “Napoleon” was officially ended.
A few years earlier, in 1963, “Cleopatra” was the great economic catastrophe of Hollywood. The budget for “Napoleon” was very high; today we would say $ 100 million. Kubrick fell into depression for two weeks, then put the idea aside and continued his way, as Jan Harlan will explain to “Domenica” of “La Repubblica”. Having the need for a quick turnaround, Kubrick decided to do something less ambitious. He turned to the book of Anthony Burgess, in order to present the much-discussed “Clockwork Orange”.
Along the way the defeat of “Napoleon” was resurrected briefly thanks to the tantalizing possibility of Jack Nicholson in the leading role, but with the second failure, the idea finally was sealed in boxes that saw the light ten years after the death of the great director through the Taschen Publications. Who knows, maybe this version is a future movie prophet. “It's a film. It is available” as Kubrick’s brother-in-law says giving hope. “We talked with Spielberg. We agree that the only ones able to shoot “Napoleon” today are him and Ridley Scott”, Jan Harlan adds.
Finally, how good would “Napoleon” by Kubrick be? Andrew Birkin adds: “I believe that the scenario of “Napoleon” says so much about Bonaparte as well as about Stanley himself. As a piece of cinema it would be dazzling. Would it bring money? Only God knows.”