Το να προσπαθήσει να με πείσει κάποιος ότι θα μπορούσε να υπάρξει κωμωδία ή έβδομη τέχνη γενικότερα χωρίς τον Woody Allen, είναι σαν να προσπαθεί μια 80χρονη γριά παρθένα να με πείσει ότι γνωρίζει όλα τα μυστικά του γυναικείου οργασμού.

his black-rimmed glasses.

Behind

Trying to convince me that comedy or seventh art in general could exist without Woody Allen is like an 80-year-old virgin trying to convince me that she knows all the secrets of female orgasm.

Κεφάλαιο πρώτο.

Chapter one.

01

Ο Woody Allen αποτελεί από μόνος του ένα "Κεφάλαιο" στην ιστορία του κινηματογραφικού γίγνεσθαι. Μια ολόκληρη κινηματογραφική σχολή, είτε επικεντρωθούμε στα πρώτα του φιλμ που δεν σκηνοθέτησε ο ίδιος και απλά πρωταγωνίστησε σ' αυτά θέτοντας τις ανάλογες συντεταγμένες, είτε αναφερθούμε στη μετέπειτα δημιουργική σκηνοθετική του πορεία. Ο στοιχειώδης λόγος του κωμικού, οι δραματουργικές του βάσεις αλλά και η ιδιαιτερότητα της σκηνικής του παρουσίας δηλώνονται με ένα τρόπο πολύ έντονο και μάλιστα ακόμα και χωρίς να μπορεί αρχικά να εξαπλώσει σ' όλο το δυνητικό του εύρος τον προσωπικό του λόγο. Στη συνέχεια καταλήγει στη διαπίστωση: "...ο μόνος τρόπος για να κάνεις μια ταινία είναι να έχεις τον απόλυτο έλεγχο της." Έτσι, αρχίζει να γράφει, να πρωταγωνιστεί, να σκηνοθετεί, να παράγει φιλμ και τελικά να πετυχαίνει την καθολική καλλιτεχνική του ανεξαρτησία. Το έργο του πλέον αποκτά χαρακτήρα προσωπικό και κυρίως άμεσο προς τον θεατή κάτι σαν ένα είδος αμοιβαίας ψυχανάλυσης του ήρωα από τον θεατή και αντίστροφα. Αυτό είναι τελικά που τον κάνει να ξεχωρίζει από ολόκληρο τον υπόλοιπο κινηματογραφικό συρφετό και με μια απογυμνωτική απλότητα να διεισδύει στο υποσυνείδητο μας. Ένα είδος "εξομολόγησης" όπου ο δημιουργός βγάζει στην επιφάνεια τους φόβους του, τις απωθήσεις του, τις εμμονές του αλλά και τα οράματα του. Κι όμως ο φόβος του συμβαδίζει με την ελπίδα οδηγώντας το θεατή σε μονοπάτια λύτρωσης γοητεύοντας αλλά και λαβώνοντας ταυτόχρονα. Ο Woody Allen για την εποχή του αποτέλεσε κυριολεκτικά μια καινούργια ποιότητα στα κείμενα. Είναι συγγραφέας που παίζει με τον εαυτό του μέσω μιας δυνατής αλληλεπίδρασης με το υλικό του. Κάτι σαν άμεσος κληρονόμος του Groucho Marx. Συχνά εμφανίζεται στο προσκήνιο η ερώτηση: τελικά είναι καλύτερες οι σημερινές ταινίες ή αυτές που φτιάχτηκαν πριν από 50 - 60 χρόνια για παράδειγμα. Δεν ξέρω αν είναι καλύτερες ή χειρότερες οι σημερινές ταινίες από τις παλαιότερες. Το μόνο σίγουρο όμως είναι ότι κι αυτές κι εμείς είμαστε διαφορετικοί και βλέπουμε τις ταινίες τού σήμερα από μια άλλη σκοπιά. Και επειδή οι ταινίες μιας προηγούμενης εποχής, μας είναι πιο γνώριμες, οι προσδοκίες μας για τις σημερινές είναι διαφορετικές. Τώρα διαθέτουμε μια κινηματογραφική κληρονομιά: την συγκέντρωση κινηματογραφικής εμπειρίας. Αντί λοιπόν να νοσταλγούμε τον παλιό καλό καιρό, η κληρονομιά αυτή οφείλει να μας κάνει πιο κριτικούς απέναντι σε δεύτερης ποιότητας προϊόντα, και πιο ευαίσθητους σε ένα ταλέντο όπως αυτό του Woody Allen. Το φαινόμενο Woody Allen είναι γοητευτικό. Από την άλλη μεριά η αυτογνωσία που απλόχερα μας προσφέρει, πολλές φορές είναι συνδεδεμένη με τον πόνο. Για παράδειγμα όταν ο Άιζακ Ντέιβις στο "Μανχάταν" λέει: "Δεν είχα ποτέ σχέση με γυναίκα που να διήρκησε τόσο όσο εκείνη του Χίτλερ με την Εύα Μπράουν", γελάμε μεν, αλλά πίσω από τα γράμματα ο πόνος είναι τελικά αυτός που κυριαρχεί. Και όταν η Νταϊάν Κήτον βαθιά ταραγμένη για περιπέτειες που είναι καταδικασμένες να μείνουν ανεκπλήρωτες, ουρλιάζει: "Είμαι μια ωραία γυναίκα. Είμαι πολύ έξυπνη. Αξίζω κάτι περισσότερο από αυτό!", τότε η κωμωδία του Woody μας τρυπάει την καρδιά.

Woody Allen is a "Chapter" in the history of cinema  himself. An entire film school, either focusing on his first films that he did not direct himself and simply starred in, by setting the appropriate coordinates, or referring to his later creative directing career. The comedian's elemental word, his dramatic bases and the peculiarity of his stage presence are stated in a very intense way, and even without initially being able to spread his personal word to its fullest range. He then concludes: “... the only way to make a movie is to have complete control over it.” So he begins writing, starring, directing, producing films and eventually achieving his universal artistic independence. His work now becomes personal and, mostly, direct to the viewer as a kind of mutual psychoanalysis of the hero by the viewer and vice versa. This is what ultimately makes him stand out from the rest of the crowd and -with a stripped-down simplicity- to penetrate our subconscious. A kind of “confession” where the creator reveals his fears, his repulsions, his obsessions, and his visions, too. And yet his fear goes along with hope, leading the viewer on paths of redemption; charming but also wounding at the same time. Woody Allen, for his time, was literally a new quality in texts. He is a writer who plays with himself through a strong interaction with his material. Something like a direct heir to Groucho Marx. This question often comes to the fore: today's films, or those made 50-60 years ago, for example, are better. I don't know if today's movies are better or worse than the older ones. But the only sure thing is that both they and we are different and we see today's films from a different perspective. And because movies of a previous era are more familiar to us, our expectations for today’s movies are different. We now have a cinematic legacy: the gaining of filmmaking experience. So instead of being nostalgic for the good old days, this legacy should make us more critical of second-class products, and more sensitive to a talent like Woody Allen. The Woody Allen phenomenon is charming. On the other hand, the self-knowledge that he generously offers us is often associated with pain. For example, when Isaac Davis in "Manhattan" says, "I never had a relationship with a woman that lasted as long as Hitler did with Eve Brown," we laugh, but behind the letters, pain ultimately prevails. And when Diane Keaton is deeply troubled by adventures that are doomed to remain unfulfilled, she screams, "I'm a beautiful woman. I'm very smart. I deserve more than that!", then Woody's comedy pierces our hearts.

Οι ταινίες του Woody Allen χρόνο με τον χρόνο ευρύνονται και η οπτική τους μεγαλώνει και γίνεται πιο ανοιχτή σε απαιτήσεις. Δεν υπάρχει πλέον δυσκαμψία όσον αφορά την κινηματογραφική του αφήγηση και αρχίζει να κρατάει μια σταθερή ανοδική πορεία προς την ωριμότητα και τον ολοκληρωμένο στοχασμό, με αποτέλεσμα κάθε καινούργιο φιλμ να παρουσιάζει όλο και μικρότερο βαθμό τεχνικών και μορφικών ελαττωμάτων και μεγαλύτερο αριθμό ιδεών και ευρημάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σκηνή στον "Υπναρά" όπου ο Woody Allen αντιγράφει με απόλυτη ακρίβεια μια σκηνή από την ταινία του Μάρλον Μπράντο, τηρεί αυστηρά το καδράρισμα, τον διάλογο και το ντεκουπάζ της ταινίας, μονάχα που αντιστρέφει το φύλο των ανθρώπων που συνομιλούν (το ρόλο του Μάρλον Μπράντο τον παίζει η Νταϊάν Κήτον, ενώ το ρόλο της γυναίκας ο Woody Allen). Έτσι η δραματικότητα της ταινίας μεταστρέφεται στο εκ διαμέτρου αντίθετο της και γίνεται ευτράπελη κωμωδία. Στη συνέχεια περνάμε σε μια άλλη περίοδο που αρχίζει με τον "Νευρικό Εραστή", μια περίοδος πολλαπλής ωριμότητας για τον Woody Allen σε όλους τους τομείς της φιλμοκατασκευής: πιο μεστός και καλύτερα οργανωμένος στοχασμός, ρητή δραματουργική τάξη και κυρίως μια καλά κατακτημένη κινηματογραφική γραφή, στέρεη και γεμάτη πλαστικότητα, που φανερώνει όλο το εύρος των δυνατοτήτων του στο πεδίο της δυναμικής εικαστικής του κινηματογράφου. Σ' αυτή την περίοδο το έργο του Woody Allen παύει να είναι μονοδιάστατο και αποκλειστικά κωμικό. Η κωμωδία του γίνεται πιο εμβαθυντική, ψυχαναλυτική και αποκτά περισσότερο χαρακτήρα.

Woody Allen's films are expanding year after year and their vision grows and becomes more open to demands. There is no longer rigidity in his cinematic narrative, he begins to maintain a steady upward journey towards maturity and complete reflection, with each new film showing less and less technical and morphological defects and a greater number of ideas and findings. A typical example is the scene in the “Sleeper” where Woody Allen accurately replicates a scene from Marlon Brando's film, strictly adheres to the framing, dialogue and decoupage of the film, only reversing the gender of the people talking (the role of Marlon Brando is played by Diane Keaton, and Woody Allen plays the role of the woman). Thus, the drama of the film turns into a diametrically opposite one and becomes a facetious comedy. We then move on to another period beginning with “Annie Hall”, a period of multiple maturity for Woody Allen in all areas of filmmaking: more meaningful and better organized reflection, explicit drama and, above all, a well-conquered film writing, solid and full of plasticity, revealing the full range of its potential in the field of dynamic visual cinema. At this time, Woody Allen's work ceases to be one-dimensional and exclusively comic. His comedy becomes more profound, psychoanalytic and acquires more character.

Γενικότερα οι λυτρωτικές δυνατότητες της κωμωδίας περιορίζονται όταν οι δημιουργοί τους βιώνουν τους χαρακτήρες των έργων τους και έτσι γίνεται αναγκαία η στροφή προς την ψυχοτονωτική κάθαρση του δράματος, ιδιαίτερα για τον Woody Allen που ο κινηματογράφος του είναι ένα είδος απρόσωπης ομαδικής ψυχανάλυσης. Του αρέσει να ακροβατεί σ' εκείνο το λεπτό όριο που συνδέει το γλυκό με το πικρό και το κωμικό με το μελαγχολικό μέσα σε μια σύνθεση "τσαπλινικού" τύπου (Θυμηθείτε για παράδειγμα που στο "Ζητείται εγκέφαλος για ληστεία", τα ρούχα του τα βγάζει μέσα από το ψυγείο. Ένα ολοφάνερο δάνειο από τον πρώιμο Τσάπλιν.)

Αυτός, λοιπόν, ο κοντός αλλά συμπαθέστατος, κοκκινομάλλης Εβραίος μύωπας αρχίζει να διαμορφώνει αργά αλλά σταθερά τη φιγούρα του ηττημένου και του διαβόητου χασούρη, αυτόν που οι γυναίκες δεν παίρνουν στα σοβαρά, ο νευρωτικός διανοούμενος ή πολύ απλά ο γεννημένος για να χάνει. Κι όμως ο Woody Allen κατά βάση είναι ο γεννημένος νικητής που σήμερα έχει κτίσει πίσω του μια πολύ μεθοδικά φτιαγμένη καριέρα ισάξια, τολμώ να πω για το είδος που εκπροσωπεί, του Κόπολα, Σκορσέζε, Σπίλμπεργκ, Ντε Πάλμα και Στόουν. Όλα αυτά όμως σαν ακούραστος εργάτης που καμιά νίκη δεν του ήρθε ουρανοκατέβατη και κέρδισε κάθε επιτυχία πραγματικά με σιδερένια πειθαρχία. Και ιδού το αποτέλεσμα: σε οτιδήποτε καταπιάνεται εδώ και δεκαετίες, ξέρει να στήνει αριστοτεχνικά με σοφούς συνδυασμούς και με ακρίβεια ωρολογοποιού, έναν καλοκουρδισμένο αφηγηματικό μηχανισμό όπου καταστάσεις και χαρακτήρες με την ανελέητη ανάπτυξη (θετικά ή αρνητικά) της κοινωνίας μας απομυθοποιούνται αλλά και πολύ στοχαστικά εξελίσσονται σε μια έλλογη συνειδητή δράση.

In general, the comedy's redeeming potential is limited when the creators experience the characters of their works, and so the shift towards psychotropic clearance of the drama becomes necessary, especially for Woody Allen, whose cinema is a kind of impersonal group psychoanalysis. He likes to straddle that fine line that connects sweet to bitter and comical to melancholic in a "Chaplin" type composition (Remember for example in “Take the Money and Run”, he takes his clothes out from the fridge. An obvious loan from early Chaplin.)

So this short but sympathetic red-haired myopic Jewish begins to slowly but steadily shape the figure of the infamous loser, the one that women do not take seriously, a neurotic intellectual or just born to lose. And yet Woody Allen is basically the born winner who today has very methodically built a career behind him, equal I dare say regarding the type he represents to those of Coppola, Scorsese, Spielberg, De Palma, and Stone. But he did all this as a tireless worker who had no victory come to him and gained every success with true iron discipline. And here's the result: in everything that he dives into for decades now, he knows how to master, with wise combinations and with the precision of a watchmaker, a well-crafted narrative mechanism where situations and characters with the relentless development (positive or negative) of our society are demythologized and reflectively progress in a rational conscious action.

Woody Allen: Ο αιρετικός.

Woody Allen: The heretic.

Στα ελληνικά η λέξη "αίρεση" έχει αρκετές έννοιες και ερμηνείες ανάλογα με την ετυμολογία της. Μία από αυτές είναι: ένα σύνολο από ιδέες ή απόψεις οι οποίες αποκλίνουν από εκείνες που θεωρούνται σωστές ή καθιερωμένες σε ένα τομέα. Με αυτό το σκεπτικό υπάρχει φιλοσοφική αίρεση, ιδεολογική αίρεση, πολιτική αίρεση, θρησκευτική αίρεση αλλά και καλλιτεχνική αίρεση. Θεωρώ ότι ο Woody Allen με όλο αυτό που έχει πετύχει μέχρι σήμερα είναι ένας μεγάλος "αιρετικός" του κινηματογράφου αφού οτιδήποτε κι αν έχει δανειστεί κινηματογραφικά έχει καταφέρει να το μεταμορφώσει σε κάτι εξ' ολοκλήρου νέο διατηρώντας τις υπάρχουσες εξωτερικές μορφές και ταυτόχρονα όμως έχοντας δώσει με αποφασιστικότητα μια χροιά σάτιρας μοναδική. Ναι, η σάτιρα του Woody Allen αποκλίνει από όλες τις υπόλοιπες καθιερωμένες και γι' αυτό και γίνεται ανατρεπτική. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά γενικά το ανατρεπτικό του στυλ είναι αυτό που προσδιορίζει στην ουσία καθετί με το οποίο καταγίνεται. Μερικοί λένε ότι επαναλαμβάνεται επειδή συχνά ξεχωρίζεις στα έργα του και με τον ίδιο αλλά και με άλλους ηθοποιούς που ενσαρκώνουν τους ρόλους τους, κάτι το νευρωτικό, το ανασφαλές και το φοβικό. Προσωπικά όμως πιστεύω ότι αυτό αποτελεί μια προσωπική του επιλογή στο τι θέλει να βγάλει προς τα έξω και με ποιον τρόπο θέλει να το βγάλει. Αυτό είναι όλο. Και νομίζω ότι το κατορθώνει τέλεια και καλύτερα από τον καθένα άλλο που ασχολείται κινηματογραφικά με το πολύ δύσκολο αντικείμενο της κωμωδίας. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι ο Woody Allen δεν είναι καλός ηθοποιός. Για να είμαι ειλικρινής πράγματι κι εγώ ο ίδιος προσωπικά δεν θα μπορούσα να τον φανταστώ να ερμηνεύει τον Ριχάρδο τον Γ' αλλά από την άλλη μεριά δεν είμαι και σίγουρος αν ο ηθοποιός που μπορεί να ερμηνεύσει τον Ριχάρδο τον Γ' θα μπορούσε να ερμηνεύσει τόσο πειστικά αυτόν τον χαρακτήρα που ο Woody Allen παρουσιάζει στα περισσότερα έργα του. Προσέξτε αυτό. Ο Woody Allen παραμένει για δεκαετίες τώρα ένας και μοναδικός ακριβώς επειδή είναι αυτός που είναι. Ποτέ δε μιμήθηκε άλλους κωμικούς (το αντίθετο μάλλον έχει συμβεί) και εξ' αρχής αποτέλεσε, πάντα για το είδος της κωμωδίας που εκπροσωπεί, τον "Κολόμβο" της κωμωδίας τουλάχιστον με τον τρόπο με τον οποίο αποφάσισε να το κάνει.

In Greek, the word “heresy” has several meanings and interpretations depending on its etymology. One of them is: a set of ideas or opinions that deviate from those that are considered right or established in one field. With this reasoning, there is a philosophical heresy, an ideological heresy, a political heresy, a religious heresy, and an artistic heresy. I think Woody Allen, with all that he has achieved so far, is a big “heretic” of cinema, since whatever he has “borrowed” from cinema he has managed to transform it into something entirely new by preserving the existing external forms while still having decidedly given a unique satire complexion. Yes, Woody Allen's satire deviates from all the other established ones and so it is subversive. And not only that but his subversive style, in general, is what really defines everything he comes up with. Some say he repeats himself because you often distinct in his works, both in him and in other actors who embody their roles, something neurotic, insecure, and phobic. But personally I think this is a personal choice of what he wants to get out there and how he wants to get it out. That's all. And I think he does it perfectly and better than anyone else who deals with the very difficult subject of comedy. Others still argue that Woody Allen is not a good actor. To be honest I myself could not imagine him performing Richard III but on the other hand, I am not sure if the actor who could interpret Richard III could interpret so well this character that Woody Allen portrays in most of his works. Pay attention. Woody Allen has remained for decades now the one and only because he is who he is. And though he got ideas from other comedians, he never imitated other comedians (the opposite seems to have happened) and he was, from the beginning, and speaking for the kind of comedy he represents, the “Columbus” of the philosophical and high intelligence satire, at least in the way he decided to do it.

Υπάρχει επιτέλους κάποιο νόημα;

Η διαχρονικότητα του Woody Allen μέσα από το χθες μέχρι το σήμερα.

Is there finally any meaning at all?

Woody Allen's timelessness through “yesterday until today”.

(Αποσπάσματα από την αξιοσημείωτη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει τον Δεκέμβριο του 1978 στο Μανχάταν)

(Extracts from the remarkable interview he gave in December 1978 in Manhattan)

Γεννηθήκατε στο Μπρούκλιν και το όνομα σας είναι Άλλεν Στιούαρτ Κόνισμπεργκ. Από πού κατάγονται οι πρόγονοι σας;

Από παντού. Από τη Ρωσία, τη Γερμανία, την Ουγγαρία. Από όλη την Ευρώπη.

You were born in Brooklyn and your name is Allen Stewart Konigsberg. Where did your ancestors come from?

From everywhere. From Russia, Germany, Hungary. From all over Europe.

Πώς είναι το να μεγαλώσει κανείς στο Μπρούκλιν;

Ανήκαμε στην κατώτερη μεσοαστική (μεσαία) τάξη. Ο πατέρας μου ήταν σερβιτόρος και μετά οδηγός ταξί. Τον περισσότερο χρόνο πήγαινα σχολείο και έπαιζα μπάλα στο δρόμο. Αυτά ήταν όλα σχεδόν, όσα μπορούσαμε να κάνουμε.

What is it like to grow up in Brooklyn?

We belonged to the lower middle class. My father was a waiter and then a taxi driver. Most of the time I was going to school and playing ball in the street. These were almost all we could do.

Πώς εξελίσσεται κάποιος που μεγαλώνει εκεί; Υπάρχει ένας μύθος σε σχέση με το Μπρούκλιν. Εκεί μεγαλώνουν ιδιαίτεροι άνθρωποι.

Ξέρω ότι πολλοί κωμικοί κατάγονται από το Μπρούκλιν.

How does one who grows up there evolve? There is a myth about Brooklyn. Special people grow up there.

I know that a lot of comedians come from Brooklyn.

Γιατί;

Why?

Υπάρχει εκεί μια μεγάλη εβραϊκή κοινότητα και πολλοί Αμερικανοί κωμικοί είναι Εβραίοι. Γι' αυτό όμως δεν έχω καμιά εξήγηση. Το Μπρούκλιν είναι μεγάλο, με διαφορετικές γειτονιές. Εκεί όπου μεγάλωσα εγώ ήταν πολύ όμορφα. Δέντρα έζωναν τους δρόμους -εντελώς σαν σε προάστιο. Ήταν πολύ ευχάριστα όχι όπως οι φτωχογειτονιές ή οι βιαιότερες συνοικίες.

There is a large Jewish community there, and many American comedians are Jewish. But that's why I have no explanation. Brooklyn is large, with different neighborhoods. Where I grew up was very beautiful. Trees were grazing the streets - completely like a suburb. They were very pleasant, not like the slums or violent neighborhoods.

Μετά ήρθε η εφηβεία. Αυτή αλλάζει πάντοτε ένα σωρό πράγματα.

Συμπίπτει με τον καιρό που πάει κανείς στο κολέγιο. Πρέπει να αποφασίσεις τι θέλεις να κάνεις. Αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα. Πρέπει να αποφασίσεις τι επάγγελμα θέλεις να κάνεις. Πώς θέλεις να περάσεις το υπόλοιπο της ζωής σου. Και αυτό συμβαίνει σε μια αρκετά μικρή ηλικία.

Then came puberty. It always changes a whole lot of things.

It coincides with the time you go to college. You have to decide what you want to do. This is a big problem. You have to decide what profession you want to do. How you want to spend the rest of your life. And this happens at a very young age.

Πήρατε τότε συνειδητά μια απόφαση;

Σίγουρα, γιατί έπρεπε να το κάνουμε. Έπρεπε να αποφασίσουμε. Οι φίλοι μου πήγαιναν στο σχολείο και ήθελαν να γίνουν δάσκαλοι και γιατροί. Έπρεπε να πάρω την απόφαση. Ήθελα να πάω στο κολέγιο; Κι αν ναι, τι ήθελα να σπουδάσω; Έπρεπε να πάρουμε μια τελειωτική απόφαση. Δεν ήμουν καλός φοιτητής και έτσι με πέταξαν έξω. Είχα κακούς βαθμούς και κανένα ενδιαφέρον. Δεν είχα προτίμηση σε ένα κλάδο, δεν πατούσα συχνά κι όταν το έκανα έπαιρνα κακούς βαθμούς. Είμαι πολύ ευτυχής που έφυγα από το κολέγιο. Δεν έμαθα τίποτα. Οι εκπαιδευτικές μέθοδοι εδώ δεν είναι καλές. Είναι έτσι φτιαγμένες που δεν μαθαίνεις τίποτα. Όταν πέσεις λοιπόν σε μια τέτοια διαδικασία εκπαίδευσης, σου σκοτώνει κάθε όρεξη για γνώση. Γι' αυτό είμαι χαρούμενος. Αν είχα κάνει τα τέσσερα χρόνια στο κολέγιο, η ζωή μου θα ήταν διαφορετική.

Did you then make a conscious decision?

Sure, because we had to do it. We had to decide. My friends went to school and wanted to become teachers and doctors. I had to make a decision. Did I want to go to college? And if so, what did I want to study? We had to make a final decision. I was not a good student so they threw me out. I had bad grades and no interest. I didn't have a preference for a field, I didn't attend often and when I did I got bad grades. I am very happy to have left college. I didn't learn anything. The educational methods here are not good. They are made so that you learn nothing. So when you go into such a training process, it kills your appetite for knowledge. So I'm happy. If I had done four years in college, my life would have been different.

Πώς αποφασίσατε να μπείτε στη σόου-μπίζνες; Κάτι πρέπει να υπήρχε για να ακολουθήσετε αυτή την κατεύθυνση.

Μ' ενδιέφερε. Από παιδί ενδιαφερόμουνα για τις σόου-μπίζνες. Μου άρεσε η επιθεώρηση. Συμπαθούσα τους κωμικούς.

How did you decide to get into show business? There had to be something for you to follow that direction.

I was interested. Since I was a kid I was interested in show business. I liked the comedy. I liked the comedians.

Μ' αυτό περνούσατε την ώρα σας σαν παιδί;

Ναι, αλλά αυτό έπαιζε πολύ μικρό ρόλο. Δεν περνούσα τον καιρό μου μόνο μ' αυτό. Με διασκέδαζε κι όταν μεγάλωσα σκέφτηκα πως κάτι τέτοιο το μπορούσα κι εγώ. Μου φαινόταν καλή μέθοδος για να βγάζει κανείς τα προς το ζην -εάν τα κατάφερνε φυσικά.

Is this how you used to spend your time as a kid?

Yes, but that played a very minor role. I didn't just spend my time. It was fun for me and when I was growing up I thought I could do that. It seemed like a good way to make a living - if I succeeded, of course.

Και πώς φτάσατε τελικά στο να γράφετε;

Άρχισα να γράφω γκαγκς που πουλούσα σε κωμικούς. Η τηλεόραση ήταν τότε πολύ δημοφιλής, μια τεράστια ευκαιρία για συγγραφείς. Πολλά τότε έβγαιναν από την Νέα Υόρκη, ακριβώς όπως και τώρα. Ένα τεράστιο μέρος. Πολλές comedy show. Άρχισα να γράφω πρώτα για το ραδιόφωνο και μετά για την τηλεόραση.

And how did you finally get to writing?

I started writing gags that I was selling to comedians. Television was very popular then, a great opportunity for writers. Many then left New York, just as they do now. A huge place. Lots of comedy shows. I started writing first for radio and then television.

Τότε συναντήσατε τον Ντικ Κάβετ;

Αυτόν τον συνάντησα πολύ μετά. Μιλάω για τον καιρό που ήμουνα 17 χρονών. Τον Ντικ τον συνάντησα στα είκοσι πέντε. Ήρθε να με δει σε ένα καμπαρέ.

Was it then that you met Dick Cavett?

I met him long after. I'm talking about the time I was 17 years old. I met Dick at twenty-five. He came to see me in a cabaret.

Το καμπαρέ δεν είναι και πολύ αμερικανική υπόθεση. Θυμάμαι τον Μπομπ Ντύλαν σε ένα καμπαρέ στο Βίλατζ πριν από χρόνια. Το βρήκα πολύ μη αμερικάνικο λόγω μερικών πολιτικών στοιχείων. Λόγω του σαρκασμού.

Το καμπαρέ εδώ δεν συγκρίνεται με το ευρωπαϊκό καμπαρέ γιατί του λείπει το σωστό περιεχόμενο. Το καμπαρέ εδώ είναι περισσότερο επιθεώρηση: τραγούδι, κλακέτες, ζογκλέρ, αστεία. Στην Ευρώπη το καμπαρέ είναι περισσότερο σάτιρα, έχει πιο πολύ βάθος, είναι περισσότερο ένα σχόλιο. Εδώ είναι μόνο άνθρωποι της επιθεώρησης που προσφέρουν τις σπεσιαλιτέ τους. Η δική μου ήταν να διηγούμαι ανέκδοτα. Συνήθως στο καμπαρέ οι άνθρωποι τραγουδούσαν, έπαιζαν κιθάρα. Μόνο κατά το τέλος της δεκαετίας του '50, αρχές του '60 τρύπωσε κάπως περισσότερο περιεχόμενο στα καμπαρέ. Οι τραγουδιστές τραγουδούσαν σπουδαιότερα θέματα, οι κωμικοί σχολίαζαν διάφορα πράγματα, αλλά δεν πρόκειται εδώ για κανένα μεγάλο πράγμα.

Cabaret is not a very American affair either. I remember Bob Dylan at a cabaret in the Village years ago. I found it very un-American because of some political elements. Because of sarcasm.

The cabaret here cannot be compared to the European cabaret because it lacks the right content. The cabaret here is more of a comedy: singing, clapping, juggling, joking. In Europe, the cabaret is more satire, more profound, more of commenting. Here are just comedians who offer their specialties. Mine was to tell jokes. Usually in the cabaret people were singing, playing guitar. It was only in the late 1950s, early 60s that the cabaret's content became a bit more punctual. The singers were singing more important things, the comedians were commenting on different things, but that's not a big deal.

Ως προς την πολιτική σας τοποθέτηση, που ανήκετε;

Πιστεύω πως είμαι ένας εντελώς φιλελεύθερος της μεσαίας τάξης.

As for your political stance, where do you belong to?

I think I'm a completely liberal middle class.

Τι σημαίνει αυτό;

Οτι έχω φιλελεύθερες αντιλήψεις για κάθε θέμα, για κάθε κατάσταση. Δεν υπάρχει καμιά εξαίρεση αν αυτό είναι η θανατική ποινή, η ισότητα ή το Βιετνάμ. Συμπεριφέρομαι φιλελεύθερα.

What does this mean?

That I have liberal views on every subject, every situation. There is no exception whether this is the death penalty, equality or Vietnam. I behave liberally.

Έχετε διωχθεί ποτέ γι' αυτό;

Όχι. Κάτι τέτοιο δεν είναι επικίνδυνη θέση εδώ. Σε σχέση με τον πόλεμο του Βιετνάμ, αυτή ήταν η θέση της πλειοψηφίας. Παρόλ' αυτά ήταν δύσκολο να καταφέρουμε κάτι.

Have you ever been chased for this?

No. This is not a dangerous position here. With regard to the Vietnam War, this was the position of the majority. However, it was difficult to achieve anything.

Στις ταινίες σας εξετάζετε το ρόλο του ανθρώπου σε μια μητρόπολη σαν την Νέα Υόρκη. Οι γυναίκες προσπάθησαν να καθορίσουν εκ νέου τον κοινωνικό τους ρόλο μέσα από το κίνημα χειραφέτησης. Πώς θα επαναπροσδιορίζατε εσείς τον αντρικό ρόλο; Θα λέγατε πως ο "παλιός άντρας" δεν υπάρχει; Πώς είναι ο "καινούργιος άντρας";

 In your films, you look at the role of man in a metropolis like New York. Women have attempted to redefine their social roles through the emancipation movement. How would you redefine the male role? Would you say that the "old man" does not exist? How is the "new man"?

Δεν μπορώ να πω ότι ο "παλιός άντρας" δεν υπάρχει πια. Δεν πιστεύω ότι υπήρξαν μεγάλες αλλαγές. Η μοναδική αλλαγή που μπόρεσα να παρακολουθήσω, σχετίζεται με τη συνείδηση των γυναικών. Η στάση τους απέναντι στα προβλήματα τους άλλαξε. Υπάρχει περισσότερη κατανόηση, παρόλο που έχουν ακόμα προβλήματα με την ισότητα. Πιστεύω άλλωστε ότι πρόοδος στις γυναίκες και σε κοινωνικό και σε πολιτικό επίπεδο.

I can't say that the "old man" no longer exists. I don't think there have been any major changes. The only change I've been able to see is related to women's consciousness. Their attitude towards their problems changed. There is more understanding, although they still have problems with equality. I also believe in progress for women at both the social and political level.

Οι άντρες θα έπρεπε να προσαρμοστούν μ' αυτή την εξέλιξη;

Κατά ένα μέρος. Η πρόοδος όμως των γυναικών δεν είναι τόσο μεγάλη. Σίγουρα έχουν κάνει προόδους αλλά δεν τους πάνε και όλα ίσια.

Should men adapt to this evolution?

Partially. But women's progress is not so great. They have certainly made progress but they are not all straight.

Από τότε που ζω εδώ, έχω την αίσθηση, ότι η Νέα Υόρκη είναι δέκα με δεκαπέντε χρόνια μπροστά από τη γενική εξέλιξη.

Έτσι είναι. Η Νέα Υόρκη είναι πολύ εξελιγμένη. Στο εσωτερικό όμως των ΗΠΑ, φοβάμαι πως έχουν αλλάξει πολλά. Υπάρχουν μερικά ανεπτυγμένα κέντρα και η Νέα Υόρκη είναι επικεφαλής. Έτσι εδώ απλώς υπάρχουν για τις γυναίκες περισσότερες δυνατότητες. Δυνατότητες για δουλειά, κι αυτό είναι όλο.

Since I’ve been living here, I have a feeling that New York is ten to fifteen years ahead of the general trends.

So is. New York is very sophisticated. But inside the US, I'm afraid a lot has changed. There are some well-established centers and New York is leading. So here are just more opportunities for women. Job opportunities, that's all.

Πιστεύετε κι εσείς πως οι διαταραγμένες σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών βρίσκονται σε συνάρτηση με τις τεράστιες αποστάσεις μεταξύ κατοικίας και εργασίας; Πιστεύω ότι αυτό το φαινόμενο της βιομηχανικής κοινωνίας είναι εμπόδιο στο δρόμο μιας βαθιάς σχέσης.

 Do you also believe that disturbed relationships between men and women are linked to the vast distances between home and work? I believe that this phenomenon of industrial society is an obstacle in the way of a deep relationship.

Σωστά. Αμφιβάλλω όμως για το αν υπήρξαν ποτέ βαθιές σχέσεις. Σήμερα οι προσδοκίες μας είναι μεγαλύτερες και ζούμε πιο συνειδητά. Έχω την αίσθηση ότι οι σχέσεις αντρών και γυναικών σε καμιά εποχή δεν ήταν καλύτερες. Οι γάμοι είχαν πάντοτε να κάνουν με ένα οικονομικό ή πολιτικό σχέδιο. Η ιδέα του ρομαντικού γάμου ήρθε πολύ αργότερα. Και αμφιβάλλω πολύ αν έχει κάτι αλλάξει σε βάθος σ' αυτό το σημείο.

Correct. But I doubt whether there were ever deep relations. Today our expectations are higher and we live more consciously. I have a feeling that the relationships between men and women have never been better. Marriages have always had to do with an economic or political plan. The idea of love-based marriage came much later. And I doubt very much if anything has changed deeply at this point.

Θα προτιμούσατε να είχατε ζήσει σε μια άλλη εποχή ή δεν σας πειράζει να ζείτε με τα προβλήματα του σήμερα;

Δε με πειράζει. Αυτή η εποχή είναι τόσο καλή όσο και κάθε άλλη. Δεν πιστεύω ότι ένα οποιοδήποτε παρελθόν στάθηκε πιο σημαντικό. Καλό ίσως θα ήταν να ζούσαμε στο μέλλον. Αυτό είναι μια υπόθεση. Πιστεύω απλώς ότι μετά από μερικές εκατοντάδες χρόνια θα έχει σημειωθεί μεγαλύτερη πρόοδος. Μικρή πρόοδος έχει γίνει σήμερα αλλά είναι καλύτερα να βρίσκεσαι στο τέλος μια τέτοιας εξέλιξης. Είναι σίγουρα καλύτερα να ζεις σήμερα απ' ότι στο 13ο αιώνα.

Would you rather have lived in another era or you don’t mind living with the problems of this one?

I do not mind. This era is as good as any other. I do not believe that any past has been more important. Maybe we should live in the future. This is a case. I just believe that after a few hundred years more progress will be made. Little progress has been made today but it is better to be at the end of such a development. It is certainly better to live today than in the 13th century.

Πού θα προτιμούσατε να βλέπατε να σημειώνατε πρόοδος;

Στον τομέα της υγείας. Αυτό θα μου άρεσε, περισσότερα δε θα χρειαζόμουνα. Δε θα ήμουν ενάντιος σε μια κοινωνία όπου δε θα υπήρχαν πια αρρώστιες κι όπου η προσδοκία για ζωή θα ήταν υψηλότερη. Αυτό θα ήταν πράγματι καλό, τα υπόλοιπα τα καταφέρνει εύκολα κανείς.

Where would you prefer to see progress?

In the field of health. I would love this, I wouldn't need it anymore. I would not be against a society where there would be no more illnesses and where life expectancy would be higher. That would be really good, the rest is easy.

Περιμένετε να ανακαλυφθεί η πηγή της νεότητας;

Αυτό θα ήταν ωραίο, θα ήταν καλό, θα ήταν η καλύτερη πρόοδος.

Waiting for the youth potion to be discovered?

That would be nice, it would be good, it would be the best progress.

Αυτό είναι το αιώνιο αμερικάνικο όνειρο;

Δεν ξέρω. Είναι τόσο αμερικάνικο; Μα δεν είναι μια εντελώς φυσική παρόρμηση, να αγωνιστεί κανείς για τη διατήρηση της νεότητας, της δύναμης και της αντοχής; Το να θέλει βέβαια κανείς να το πετύχει αυτό με αποκρουστικές προσπάθειες -όπως π.χ. να αφήσεις να σου χειρουργήσουν το πρόσωπο στην Ελβετία- είναι λάθος. Αλλά βρίσκω, ότι διαφορετικά, αυτή είναι μια ομαλή παρόρμηση.

Is this the eternal American dream?

I do not know. Is it so American? But is it not a completely natural impulse to fight for the preservation of youth, strength, and endurance? To want to do this of course with repulsive efforts - such as to have your face surged in Switzerland is wrong. But I find that otherwise, this is a smooth impulse.

What did you try in the movie “Bananas”?

It's my second movie. When I saw my first movie, “Take the Money and Run”, finished, I discovered the many mistakes I had made while shooting. With “Bananas” I tried to make a movie with fewer mistakes. I wanted to make a movie that wasn't that slow. A movie that just wants to be comical, has to be very fast. It takes a million jokes. And the longer a film draws, the faster they have to come, the faster they have to be. This is difficult and I didn't know it when I was shooting my first movie. When I was editing it there were a lot of long points that were causing me problems.

Τι προσπαθήσατε στην ταινία "Μπανάνες";

Είναι η δεύτερη ταινία μου. Όταν είδα την πρώτη μου ταινία, "Ζητείται εγκέφαλος για ληστεία", τελειωμένη πια, ανακάλυψα τα πολλά λάθη που είχα κάνει κατά το γύρισμα. Με τις "Μπανάνες" προσπάθησα να κάνω μια ταινία με λιγότερα λάθη. Ήθελα να κάνω μια ταινία που να μην είναι τόσο αργή. Μια ταινία που θέλει απλώς να είναι κωμική, πρέπει να είναι πολύ γρήγορη. Χρειάζεται ένα εκατομμύριο αστεία. Κι όσο μακρύτερα τραβά μια ταινία, τόσο γρηγορότερα πρέπει να έρχονται αυτά, τόσο δυνατότερα πρέπει να είναι. Αυτό είναι δύσκολο κι αυτό δεν το ήξερα, όταν γύριζα την πρώτη μου ταινία. Όταν την μοντάριζα υπήρχαν πολλά μακρόσυρτα σημεία που μου δημιουργούσαν προβλήματα.

Προσπαθείτε με τις ταινίες σας να καταγγείλετε κάτι;

Όχι σε καμιά περίπτωση, τουλάχιστον όχι τότε. Ήθελα να κάνω μια ταινία, που να την βλέπουν οι άνθρωποι, να γελούν και πάλι να γελούν κι όχι να πρέπει να σταματήσουν μετά από μισή ώρα ή να γελούν και 5 λεπτά αργότερα να τη θεωρούν αφόρητη.

Are you trying to report something with your movies?

Not in any case, at least not then. I wanted to make a movie that people would watch, laugh at again and again not have to stop after half an hour or laugh and 5 minutes later find it unbearable.

Θέλατε να σκοτώσετε τον κόσμο με αστεία. Βρήκα πολύ κωμικό το πως έχει παρουσιαστεί η νοτιοαμερικάνικη πολιτική, σαν ένα τσίρκο.

Σωστά. Αλλά έξω από την Αμερική είναι διαφορετικά. Όταν πήγα στην Ευρώπη για να κάνω διαφήμιση στις "Μπανάνες", ανακάλυψα μια τάση να συγκεντρώνονται στην πολιτική άποψη, γιατί η πολιτική έξω από τις ΗΠΑ έχει πολύ μεγάλη σημασία. Εδώ, δεν βλέπουν τις ταινίες ούτε με τη μισή σοβαρότητα των Ευρωπαίων. Εδώ πάει ο κόσμος στο σινεμά, βλέπει μια ταινία σαν τις "Μπανάνες" και βγαίνει γελώντας. Το καταλαβαίνω γιατί είμαι Αμερικανός. Ή τη βρίσκουν κωμική ή όχι. Αλλά στην Ευρώπη κλίνει κανείς στο να θέτει τις πολιτικές συναρτήσεις στο προσκήνιο, αδιάφορο πόσο κωμικές είναι. Στη χώρα μου δεν σκεπτόμαστε έτσι. Εδώ σκέπτεται κανείς.....

You wanted to kill the world with jokes. I found it very comical how South American politics was presented as a circus.

Correct. But outside of America, things are different. When I went to Europe to advertise the “Bananas”, I discovered a tendency to concentrate on the political point of view, because politics outside the US is very important. Here, they do not even see the films with half the seriousness of Europeans. People go to the cinema here, watch a movie like “Bananas” and come out laughing. I understand because I'm American. Either they find it comical or not. But in Europe, one tends to put political functions at the forefront, no matter how comical they are. In my country, we do not think so. Here people are thinking...

...πως έρχονται τα πράγματα στην οθόνη;

Ακριβώς. Βγαίνουμε από τον κινηματογράφο και σκεπτόμαστε; Μου άρεσε η ταινία, γέλασα ή όχι; Ούτε μια φορά σοβαρές πολιτικές ταινίες δεν είχαν σ' εμάς στις ΗΠΑ, μεγάλη επιτυχία. Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις στις ΗΠΑ μια πολιτική ταινία που θα είχε επιτυχία. Κανείς σχεδόν δεν ενδιαφέρεται γι' αυτές.

...how things come to the screen?

Exactly. Are we coming out of the cinema and thinking? Did I like the movie, did I laugh or not? Not once in the US were serious political films a great success for us. It is very difficult to make a political film in the US that would succeed. Nobody cares about them.

Στην ταινία "Υπναράς" δουλέψατε για πρώτη φορά μαζί με την Νταϊάν Κήτον.

Όχι. Για πρώτη φορά ήμουν μαζί της στη σκηνή σ' ένα θεατρικό έργο στη Νέα Υόρκη: Στο "Ξαναπαίξτο Σαμ". Μετά στον "Υπναρά".

For the first time in the movie “Sleeper”, you worked with Diane Keaton.

No. For the first time, I was with her on stage in a theatrical play in New York: in Play It Again Sam. Then in the movie “Sleeper”.

Δουλεύετε μαζί της. Πώς το βρίσκετε;

Να δουλεύω μαζί της; Ή τη σκέφτομαι γι' αυτήν;

You work with her. How do you find it?

Working with her? Or what do I think about her?

Πώς βλέπετε τη συνεργασία μαζί της;

Δουλεύω πολύ ευχάριστα μαζί της. Πιστεύω ότι είναι μια αυθεντική, μεγάλη φιλμσταρ.

How do you see working with her?

I work very pleased with her. I think she's a genuine, great filmmaker.

Είσαστε οι δυο μια ομάδα;

Όχι, δε μας σκέφτομαι σαν ομάδα, αλλά σαν δυο ανθρώπους που δουλεύουν μαζί γιατί είναι φίλοι. Μου δίνει χαρά η συνεργασία μαζί της, μπορεί κανείς να στηριχτεί πάνω της, είναι άνετη, είναι μια καλή φίλη και μια καλή ηθοποιός. Μια καταπληκτική σταρ. Πιστεύω, μπορούμε και δουλεύουμε τόσο καλά μαζί γιατί το κάνουμε εδώ και πολλά χρόνια. Δουλέψαμε πάνω από ένα χρόνο κάθε βράδυ στο θέατρο. Στο ενδιάμεσο κάναμε 5 ταινίες μαζί. Σκηνοθέτησα μαζί της μια πολύ σοβαρή ταινία. Κι έχουμε μαζί κάθε δυνατή σκηνή: φάρσα, σκηνές καταδίωξης, αγάπης, οικειότητας. Αισθάνεται κανείς πολύ ευχάριστα σε μια τέτοια κατάσταση.

Are you two a team?

No, I don't think of us as a team, but as two people working together because they are friends. I enjoy working with her, you can rely on her, she's confident, she's a good friend and a good actress. An amazing star. I believe we can and do work so well together because we have been doing it for many years. We worked over a year every night in the theater. In the meantime, we made 5 movies together. I directed a very serious movie with her. And we have together every possible scene: pride, scenes of pursuit, love, intimacy. One feels very happy in such a situation.

Ο "Νευρικός Εραστής" ήταν κάτι σαν ένα ρήγμα με τις μέχρι τώρα δουλειές σας, κάτι καινούργιο με την έννοια ότι δεν ήσασταν τόσο αποκλειστικά προσηλωμένος στην κωμική καθαρότητα που υπήρχε στο καρτούν - στιλ των προηγούμενων ταινιών. Γίνατε πιο προσωπικός, πλησιάσατε τη δική σας ζωή.

Αυτό δεν πρέπει να το δείτε σαν τόσο βασικό. Κι εγώ θα ήθελα ότι ο "Νευρικός εραστής" δεν είναι μια κωμωδία σε στιλ καρτούν, οι οποίες μου αρέσουν πολύ. Έχω κάνει μερικές, και υπάρχουν και καταπληκτικές από τους αδελφούς Μαρξ και άλλους, όπου όλα γίνονται για να βγάλουν γέλιο και δεν ενδιαφέρεται κανείς, για το πόσο αληθινά είναι. Έχει πλάκα να γυρίζεις κάτι τέτοιο. Και θέλω να γυρίσω ακόμα μερικές τέτοιες. Τον καιρό που έκανα τον "Νευρικό εραστή" είχα ήδη τρεις - τέσσερις ταινίες πίσω μου, που έκαναν μόνο πλάκα -τουλάχιστον το ελπίζω - και ήθελα να κάνω κάτι άλλο.

“Annie Hall” was something very different from your work so far, something new in the sense that you were not solely focused on the comic purity that existed in the cartoon - style of previous films. You became more personal, you approached your own life.

You should not see this as so basic. And I would like that Annie Hall is not a cartoon-style comedy, which I really like. I've done some, and there are some amazing ones from Marx Brothers and others, where everything is done to make people laugh and no one cares how real they are. It's fun to shoot something like that. And I want to shoot a few more. By the time I did “Annie Hall” I already had three - four movies behind me, which were just funny - at least I hope so - and I wanted to do something else.

Έχω τη γνώμη, πως είναι πολύ δύσκολο να ξεκινήσει κανείς μεμιάς να γυρίσει ένα προσωπικό φιλμ. Πώς βλέπετε αυτή τη στροφή από καρτούν ταινίες και φαρσοκωμωδίες σε μια nervous romance, όπως το λέτε εδώ. Υπάρχει μια αλλαγή στη σκηνοθεσία.

Φυσικά, αλλά εντελώς χωρίς συνειδητή σκέψη. Δεν έχεις σκοπό να στρωθείς και να σχεδιάσεις έτσι. Υπήρχε ένα ενστικτώδες συναίσθημα, να κάνω αυτό το ένα πράγμα. Μια διαίσθηση πως το κοινό θα έβρισκε σ' αυτό ευχαρίστηση. Έχω κάποια διαίσθηση γι' αυτό, τι θα άρεσε στο κοινό και σε ποιο επίπεδο θα έπρεπε να επικοινωνήσω μαζί του.

I find it very difficult to start filming a personal film in one go. How do you see this shift from cartoon movies and comedies to a nervous romance, as you call it here. There is a change in directing.

Of course, but completely without conscious thought. You have no purpose to sit and plan like that. There was an instinctive feeling, to do that one thing. An intuition that the public would find pleasure in this. I have a certain intuition about what the public would like and at what level I should connect with them.

Πιστεύετε πως μια τέτοια ταινία θα ήταν εφικτή στη δεκαετία του '60; Το αίσθημα αυτής της ταινίας.

Για μένα σαν σκηνοθέτη;

Do you think such a film would be possible in the 1960s? The feeling of this movie.

For me as a director?

Ή για το κοινό, που θα έπρεπε να του αρέσει.

Ναι, πιστεύω ότι θα άρεσε στο κοινό, ακόμα κι αν ήταν η ίδια ταινία. Αλλά δεν πιστεύω ότι εγώ θα μπορούσα να το έκανα έτσι.

 Or for the public, that should like it.

Yes, I think the audience would have liked it, even if it was the same movie. But I don't think I could do that.

Πιστεύω ότι η τρυφερή σχέση σ' αυτή την ταινία περιέχει αξίες που δεν υπήρχαν το '60. Στη δεκαετία του '70 για πρώτη φορά δοκιμάστηκε ένα είδος νέου αισθήματος.

Πιθανόν. Σ' αυτή την κατεύθυνση είμαι πολύ πιο συντηρητικός απ' όσο οι περισσότεροι άνθρωποι. Αλλά είναι δυνατόν εάν είχα κάνει την ταινία το ' 60 - με την προϋπόθεση πως θα ήμουν ικανός να την κάνω - να μην υπήρχε τότε αυτό το νέο αίσθημα στους ανθρώπους.

I believe the tender relationship in this film contains values that didn't exist in the '60s. In the 1970s for the first time, a kind of new feeling was tested.

Probably. In this respect, I am much more conservative than most people. But it is possible that if I had made the film in the '60s - provided I was capable of doing it - then there would not have been this new feeling in people.

Τι θέλατε μ' αυτή την ταινία;

Πρώτα απ' όλα ήθελα να στήσω μια προσωπική σχέση με το κοινό, μέσα από την προσπάθεια να του μιλήσω κατευθείαν αμέσως με την έναρξη της ταινίας. Να του μιλήσω για να καταλάβει τι προβλήματα έχω. Να εκθέσω αυτά τα προβλήματα, όπως αυτά φαίνονται. Δηλαδή να επικοινωνήσω πιο άμεσα.

What did you want with this movie?

First of all, I wanted to establish a personal relationship with the audience, by trying to speak to them directly as the film began. Talk to them for them to understand what problems I have. To expose these problems as they appear. That is, to communicate more directly.

Πώς βλέπετε τα προβλήματα σας;

Σ' αυτή την ταινία επρόκειτο για εντελώς διαφορετικά προβλήματα. Πως ζούμε, πως τα καταφέρνουμε με τους ανθρώπους, πως κάνει κανείς σχέσεις. Πολύ όμως επιφανειακότερα απ' όσο το βρήκαν πολλοί άνθρωποι. Για μένα ήταν μια πολύ ελαφριά, διασκεδαστική ταινία. Υπήρξαν πολλοί που το πήραν πολύ προ σοβαρά απ' όσο έπρεπε. Αυτοί είναι οι άνθρωποι που πηγαίνουν στο σινεμά και δεν έχουν τίποτα καλύτερο να κάνουν από το να βρίσκουν μεγάλες έννοιες. Εδώ υπάρχει ήδη κάποιο νόημα, αλλά σε πολλές ταινίες δεν υπάρχει καθόλου. Σίγουρα δεν υπάρχει καμιά κωμωδία με σημασία.

How do you see your problems?

This movie was about completely different problems. How we live, how we manage with people, how we make relationships. But far more superficial than many people have found it to be. For me, it was a very light, fun movie. There were many who took it too seriously. These are the people who go to the cinema and have nothing better to do than find great concepts. There is some sense here already, but in many films, there is none at all. There is certainly no comedy of significance.

Υπάρχει επιτέλους κάποιο νόημα; Ζούμε σ' ένα αρκετά τρελό κόσμο. Πού να το βρει κανείς;

Ω, ναι, βρίσκω πως υπάρχει νόημα. Η ταινία στηρίχτηκε πολύ στο απλό γεγονός, ότι προσπαθούσε κάτι να πει. Γι' αυτό εκτιμήθηκε πάρα πολύ από το κοινό. Πολλοί μου διηγήθηκαν ότι είδαν την ταινία τρεις και τέσσερις φορές. Ότι ήταν πολύ σημαντική γι' αυτούς. Παίρνω ακόμη γράμματα με το κιλό.

Is there any meaning at all? We live in a pretty crazy world. Where to find it?

Oh, yes, I think that there is a meaning. The film was very much based on the simple fact that it was trying to say something. That is why it was greatly appreciated by the public. Many told me that they saw the film three or four times. That was very important to them. I still get loads of letters.

Σκεφτήκατε ποτέ μια τέτοια αντίδραση;

Όχι, με εξέπληξε. Περνούσα την ίδια διαδικασία όπως πάντα. Γύριζα και όταν μόνταρα ήμουν πολύ απογοητευμένος από πολλά πράγματα. Πέταγα κομμάτια. Και στο τέλος βγήκε μια ταινία που έδειξα μερικές φορές. Φάνηκε να αρέσει στους ανθρώπους που την είδαν. Αλλά όχι περισσότερο από τον "Υπναρά" ή κάποια άλλη ταινία που είχα γυρίσει. Οι αντιδράσεις ήταν καλές, υπήρχε κριτική, υπήρχαν προβολές που ήταν καλύτερες από άλλες ή χειρότερες. Αλλά όταν παίχτηκε η ταινία, άρεσε στους ανθρώπους και το διηγήθηκαν στους φίλους τους, ίσως γιατί κατάλαβαν τα προβλήματα. Ό, τι παιζόταν στην ταινία, το ήξεραν. Έβλεπαν περίπου τη δική τους ζωή. Αυτό τους φτάνει και είναι ευκολότερο να το πετύχεις νομίζω, και παρόλ' αυτά δεν είμαι και τόσο σίγουρος γι' αυτό. Θέλω να πω ότι μια τέτοια ταινία είναι πιο διασκεδαστική, πιο δημοφιλής, από μια ταινία στην οποία ξυπνά κάποιος στο μέλλον. Εκεί μπορεί να βρει κανείς διασκέδαση σε ένα πολιτιστικό επίπεδο, αλλά ποιος έχει τέτοιες εμπειρίες;

Did you ever think of such a reaction?

No, it surprised me. I was going through the same process as always. I was going around and when I was editing I was frustrated with many things. I was throwing pieces away. And in the end, there was a movie that I showed sometimes. People who saw it seemed to like it. But no more than “Sleeper” or any other movie I had shot. The reactions were good, there was criticism, there were views that were better than others or worse. But when the movie was played, people liked it and told their friends, maybe because they understood the problems. Everything that was played in the movie, they knew it. They were looking at their own lives. That's enough for them and it's easier to do, I think, but I'm not so sure about that. I mean, such a movie is more fun, more popular, than one in which someone wakes up in the future. There you can find fun on a cultural level, but who has such experiences?

Οι ταινίες σας είναι δημοφιλείς. Παρόλ' αυτά τις βλέπουν λιγότεροι άνθρωποι απ' όσοι τις ταινίες π.χ. του Μελ Μπρουκς. Πώς το εξηγείτε αυτό;

Δεν μπορώ να το εξηγήσω. Ποτέ μου δεν μπόρεσα. Οι ταινίες μου είναι μέχρι ένα ορισμένο βαθμό δημοφιλείς, αρκετά δημοφιλείς ώστε να είναι αποδοτικές. Αλλά δεν είναι υπερβολικά δημοφιλείς όπως πολλές άλλες ταινίες. Ακόμη κι αν σκεφτεί κανείς πως εκπληρώνουν τις ίδιες προδιαγραφές.

Your movies are popular. However, fewer people watch them than those by Mel Brooks, for example. How do you explain this?

I can not explain it. I've never been able to. My films are to some extent popular, popular enough to be profitable. But they are not as popular as many other films. Even if one thinks that they meet the same specifications.

Ίσως να οφείλεται στο ότι για πολλούς ανθρώπους είστε πολύ διανοούμενος.

Μου είναι δύσκολο να θεωρήσω ταινίες σαν τις "Μπανάνες" ή τον "Υπναρά" διανοουμενίστικες. Μου φαίνονται σαν συνηθισμένες εύθυμες κωμωδίες με αστεία, με οπτικά αστεία προ πάντων.

It may be because for many people you are too much of an intellectual.

I find it hard to think of films like “Bananas” or “Sleeper” as intellectual. They seem to be the usual cheerful comedies with jokes, with visual jokes above all.

Θα χαρακτηρίζατε τον εαυτό σας σαν κάποιον που δουλεύει σκληρά;

Ναι. Είναι αδύνατον να γυρίσεις μια ταινία χωρίς να δουλέψεις σκληρά. Είναι ένα πολύ μεγάλο επιχείρημα. Χρειάζεται κανείς ένα χρόνο για να κάνει μια ταινία. Οι προετοιμασίες είναι τεράστιες και δύσκολες. Το γύρισμα είναι πολύ σκληρό. Πρέπει να σηκώνεσαι πολύ πρωί.

Would you characterize yourself as someone who works hard?

Yes. It's impossible to make a movie without working hard. It's a very big argument. It takes a year to make a movie. The preparations are huge and difficult. Shooting is very tough. You have to get up very early in the morning.

Δοκιμάζετε τα αστεία σας στο περιβάλλον σας;

Όχι, όχι αυτά που είναι για μια ταινία.

Do you test your jokes in your environment?

No, not those that are meant for a movie.

Τα κρατάτε για σας;

Δεν μπορεί να τα δοκιμάσει κανείς αν δεν τα έχει γυρίσει. Δε σημαίνουν τίποτα. Μπορείς να δοκιμάσεις αστεία αν έχεις προετοιμάσει ανθρώπους, σε ένα καμπαρέ. Εκεί μπορείς να εξετάσεις τα αστεία. Αλλά στην ταινία είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.

Do you keep them for yourself?

One cannot try them unless they have shot them. They mean nothing. You can try jokes if you have prepared people in a cabaret. There you can examine the jokes. But in the film, it's a completely different case.

Ισχύει η θεωρία για τους κωμικούς ότι είναι πολύ σοβαροί άνθρωποι;

 Αυτό είναι όπως όλες οι γενικότητες. Γνωρίζω πολλούς κωμικούς. Μερικοί είναι σοβαροί, μερικοί όχι. Μερικοί είναι πολύ επιπόλαιοι.

Is the theory that comedians are very serious people true?

This is like all generalities. I know a lot of comedians. Some are serious, some are not. Some are very frivolous.

Σε συνάρτηση μ' αυτά: Ο "Νευρικός εραστής" επρόκειτο αρχικά να ονομαστεί Ανχεντόνια. Και η ίδια η Annie Hall ονομαζόταν Ανχεντόνια.

Ναι, για πλάκα. Ναι, η ταινία ήταν να ονομαστεί Ανχεντόνια, μέχρι το τελευταίο λεπτό.

Related to them: “Annie Hall” was original to be called Anhedonia. And Annie Hall herself was called Anhedonia.

Yes, for fun. Yes, the movie was to be called Anhedonia, until the last minute.

Τι είναι Ανχεντόνια; Τι σημαίνει αυτό;

Ανχεντόνια είναι μια ψυχική κατάσταση. Όποιος υποφέρει από αυτήν δεν του αρέσει τίποτα. Αυτή ήταν και η ιστορία αρχικά. Ήταν μια ιστορία περισσότερο για μένα παρά για μια σχέση, για μια φιγούρα που δεν ικανοποιείται με τίποτα. Όπως εξελισσόταν όμως η ταινία, κι απομακρυνόταν από εμένα, βγήκε από μέσα περισσότερο μια ιστορία σχέσης και ξαφνικά, όλη η προσοχή στράφηκε στη Νταϊάν.

What is Anhedonia? What does this mean?

Anhedonia is a mental state. Anyone who suffers from it likes nothing. This was the story originally. It was a story about me rather than a relationship, about a figure who is satisfied with nothing. But as the film progressed, and away from me, more of a relationship story came out from within and all of a sudden, all the attention turned to Diane.

Είστε πράγματι κάποιος που του αρέσει το γέλιο και το αστείο;

Φυσικά. Μόνο που υπάρχει η τάση να θεωρούν τους κωμικούς πάντα κωμικά πρόσωπα. Όταν συναντώ ανθρώπους, γελούν πολύ παρόλο που δεν τους δίνω κάποια αφορμή.

Are you really someone who likes laughter and jokes?

Of course. Only there is a tendency for comedians to always be considered as comic persons. When I meet people, they laugh a lot even though I don't give them a reason.

Σας πληγώνει αυτό καμιά φορά;

Δεν το σκέφτομαι καθόλου. Το αντιλαμβάνομαι. Την προηγούμενη εβδομάδα έπαιξα με κάποιον τένις, ήταν η πρώτη φορά. Αλλάξαμε μερικές μπαλιές και μετά διηγήθηκε σε άλλους ότι παίζω πολύ καλά, αλλά δεν μπορούσε να σταματήσει να γελά λόγω των συνειρμών του. Δε με ενόχλησε, δεν το σκέφτηκα καθόλου -αλλά κάτι τέτοιο συμβαίνει. Έχει βέβαια και τα καλά του. Υπάρχουν πολλά χαριστικά γέλια. Όταν κάνω μια ταινία ή κάτι τέτοιο και κάτι δεν είναι τόσο κωμικό, οι άνθρωποι γελούν παρ' όλα αυτά, γιατί έτσι έχουν συνηθίσει.

Does this ever hurt you?

I don't think about it at all. I understand it. Last week I played tennis with someone, it was my first time. We played a bit and then he told others that I was playing very well, but he couldn't stop laughing because of his associations. It didn't bother me, I didn't think about it at all - but it does happen. It has its good things, of course. There are lots of fun laughs. When I make a movie or something and it's not so comical, people laugh anyway, because they are used to it.

Στέκονται καμιά φορά οι φιγούρες των ταινιών σας στο δρόμο σας όταν είστε με άλλους ανθρώπους;

Όχι, δεν το πιστεύω.

Do your movie figures sometimes stand in your way when you're with other people?

No, I don't think so.

Καμιά παρεξήγηση;

Τίποτα ασυνήθιστο. Συνήθως είμαι με φίλους. Όταν συναντώ καινούργιους ανθρώπους, μπορεί να συμβεί να γελάσουν πολύ γρήγορα. Γιατί σκέφτονται ότι μ' αρέσει να είμαι κωμικός. Αλλά απ' αυτό δεν δημιουργούνται προβλήματα.

Any misunderstanding?

Nothing unusual. Usually, I'm with friends. When I meet new people, they can laugh very quickly. Because they think I like being a comedian. But this does not create problems.

Στις ταινίες σας έχετε δώσει το πορτρέτο αυτού που λέμε "μέσου ανθρωπάκου". Άλλοι όπως ο Τσάπλιν και ο Κήτον είχαν κάνει πιο πριν το ίδιο πορτρέτο του μέσου ανθρωπάκου, που μπορεί να τραυματιστεί. Πιστεύετε ότι γι' αυτό είχατε τόση επιτυχία, γιατί αυτή η φιγούρα έλειπε τον τελευταίο καιρό από την οθόνη;

Μου αρέσει να απλοποιώ τα πράγματα. Πιστεύω πως μπορώ να κάνω τους ανθρώπους να γελάσουν. Είναι πολύ απλό. Πηγαίνετε σ' ένα σινεμά ή σ' ένα καμπαρέ και είστε προετοιμασμένος να γελάσετε. Αυτό είναι ένα είδος "συμφωνίας". Ό, τι έκανα γι' αυτούς είναι αρκετά κωμικό ώστε να γελάσουν.

In your films, you have given the portrait of what we call an “average man”. Others, such as Chaplin and Keaton, had previously made the same portrait of the average man who could be injured. Do you think that's why you were so successful because this figure was missing from the screen lately?

I like to simplify things. I think I can make people laugh. It's very simple. Go to a movie theater or a cabaret and you're ready to laugh. This is a kind of a “deal”. What I did for them is comical enough to laugh at.

Αλλά χρησιμοποιείτε ορισμένα μέσα: ο μέσος ανθρωπάκος που ζητά αγάπη από μια γυναίκα.

Αυτό είναι τυχαίο. Δεν το σκέφτομαι.

But you use some means: the average man who asks for love from a woman.

This is a coincidence. I don't think about it.

Είστε ενάντια στη λατρεία των σταρ;

Όχι, βασικά όχι. Διατήρησα πολλούς από τους ήρωες που θαύμαζα σαν παιδί. Τους λατρεύω ακόμη.

Are you against the worship of the stars?

No, basically no. I kept many of the heroes I admired as a child. I still love them.

Ποιοί είναι αυτοί;

Οι ίδιοι άνθρωποι που με συναρπάζουν ακόμη. Ο Μάρλον Μπράντο. Τον θεωρώ μεγάλη διάνοια.

Who are they?

The same people that still fascinate me. Marlon Brando. I consider him a great intellect.

Ο Κάφκα πρέπει επίσης να είναι.

Σίγουρα, αλλά δεν σκέφτηκα τους νεκρούς. Θα με είχε σίγουρα συναρπάσει ο Λούις Άρμστρονγκ, εάν τον είχα συναντήσει. Δεν τον συνάντησα ποτέ προσωπικά, αλλά υπήρξαν στιγμές, που παραλίγο θα είχαμε συναντηθεί σε ένα σόου που θα παρουσιαζόμασταν μαζί. Ήταν πάντως μια διάνοια. Και θαύμαζα πάντα τους μεγάλους αθλητές. Ένιωσα δέος όταν συνάντησα τον Τζόε Λούις. Ή παίκτες του μπάσκετ.

It must be Kafka as well.

Sure, but I didn't think about the dead. Louis Armstrong would have thrilled me had I met him. I never met him in person, but there were times when we would almost meet at a show we were going to present together. He was, however, an intellectual. And I always admired the great athletes. I was thrilled when I met Joe Lewis. Or basketball players.

Πώς το εξηγείτε αυτό; Αγαπάτε τα σπορ; Είστε δραστήριος;

Ναι, κάνω ευχαρίστως σπορ. Είναι μια ευχάριστη ψυχολογική διαδικασία. Όταν παρακολουθείς κάποιον χρόνια ολόκληρα που είναι πολύ πολύ καλός, και μετά τον συναντάς -έτσι σαν συναντούσες έναν ηθοποιό- τότε πέφτω σε μια τέτοια κατάσταση. Συνάντησα τον Μάρλον Μπράντο πριν από χρόνια, για ένα λεπτό σε ένα πάρτι. Δε θα το θυμάται καν. Ήμουν με την Νταϊάν Κήτον. Του είπα μια κουβέντα και μετά μπορούσα μόνο να τον κοιτάζω στο δωμάτιο. Έχω φύγει από εστιατόρια γιατί κάποιος, μεγάλος για μένα, εμφανίστηκε. Τον κοιτούσα και αισθανόμουν τόσο άσχημα που έπρεπε να φύγω.

How do you explain this? Do you love sports? Are you active?

Yes, I do enjoy sports. It is a pleasant psychological process. When you look at someone for a whole year who is very, very good, and then you meet him - like you met an actor - then I fall into such a situation. I met Marlon Brando years ago, for a minute at a party. I wouldn't even remember it. I was with Diane Keaton. I told him something and then I could only look at him in the room. I've left restaurants because someone, great for me, showed up. I was staring at him and feeling so bad that I had to leave.

Έναν από τους ήρωες σας του μπάσκετ, τον είδατε μια φορά στην τηλεόραση. Αυτό τουλάχιστον έχω διαβάσει. Και ξαφνικά σας έγινε ξεκάθαρο ότι το μεγαλείο είναι πρόσκαιρο, όπως και η νεότης. Ότι ο θάνατος είναι κατά κάποιο τρόπο παρών.

Ναι, αυτό το σκέφτομαι πάντα για τους αθλητές. Έχουν στιγμές μεγαλείου γεμάτες ένταση. Αυτό διαρκεί λίγο. Κυρίως είναι καλοί ανάμεσα στα είκοσι και στα τριάντα τους. Αυτό το διάστημα η σχέση τους με το κοινό, όταν είναι καλλιτέχνες, είναι πολύ έντονη, πολύ εντονότερη απ' όσο συνήθως με έναν ηθοποιό. Αλλά μετά τελειώνει.

One of your basketball heroes, you saw him once on television. That's at least what I've read. And all of a sudden it became clear to you that greatness is as temporary as a youth. That death is somehow present.

Yes, I always think about athletes. They have moments of greatness full of intensity. This takes a while. Mostly good in their mid-twenties and thirties. At this time their relationship with the public, when they are artists, is very intense, much more intense than usual with an actor. But then it ends.

Μπορείτε να εξηγήσετε την τόση λαχτάρα για δόξα; Θέλουμε να παρατείνουμε τη ζωή και να ξεφύγουμε από το θάνατο; Θέλουμε να αφήσουμε κάτι;

Να αφήσουμε κάτι; Δεν ξέρω αν αυτό λειτουργεί. Δεν βλέπω κανένα λόγο να αφήσω κάτι. Κάτι το κάνεις ή δεν το κάνεις. Θέλω τη δεδομένη στιγμή να κάνω μια καλή ταινία. Γιατί θα έπρεπε να υπάρχουν οι ταινίες μου αν δεν υπάρχω εγώ; Θα μου άρεσε περισσότερο να υπάρχω εγώ, όταν αυτές δε θα υπάρχουν πια. Πού είναι η διαφορά εάν εγώ αφήσω 50 ή 100 ταινίες όταν θα έχω φύγει; Για ποιο σκοπό; Αυτό είναι εντελώς χωρίς σημασία. Σε κάθε νοητό επίπεδο. Αυτό δε σημαίνει τίποτα.

Can you explain the longing for glory? Do we want to prolong life and escape death? Do we want to leave something behind?

Leave something? I don't know if this works. I see no reason to leave anything. You do or don't do anything. I want to make a good movie right now. Why should my films exist if I don't exist? I would prefer to be there when they are gone. What's the difference if I leave 50 or 100 movies when I'm gone? For what purpose? This is completely irrelevant. At every conceivable level. That doesn't mean anything.

Γιατί φτιάξατε μετά από όλες τις κωμωδίες, μια σοβαρή ταινία, τις "Εσωτερικές σχέσεις";

Σίγουρα πιστεύετε πως κάνω αστεία; Ποτέ δεν ήθελα να κάνω κωμικές ταινίες. Ποτέ δεν ήθελα να γίνω κωμικός. Δεν ήταν ο πρωταρχικός μου στόχος στη ζωή. Ήθελα να είμαι ένας σοβαρός δραματικός και όχι ο συγγραφέας για κωμωδίες, ούτε βέβαια ο σκηνοθέτης διασκεδαστικών ταινιών. Όταν άρχισα σοβαρά το γράψιμο, νεαρός, τα γραφτά μου ήταν κακές απομιμήσεις του Ίψεν, του Άρθουρ Μίλερ. Αυτό μ' ενδιέφερε. Όμως από τύχη ανακάλυψα από αρκετά νωρίς ότι ήμουν ταλαντούχος για κωμωδίες. Μου ήταν εύκολο, ήρθε εντελώς φυσιολογικά. Άρχισα λοιπόν έτσι, κι είχα αμέσως επιτυχία. Τα πρώτα αστεία που έγραψα σαν τινέιτζερ πουλήθηκαν. Με προσέλαβαν. Ανακάλυψα πως είχα σχετικά γρήγορα επιτυχία. Μου έγινε ξεκάθαρο: αν ήθελα να φθάσω σε μια θέση απ' όπου θα μπορούσα να κάνω τα πράγματα που ήθελα, τότε ο πρακτικότερος δρόμος ήταν να δουλέψω στην κωμωδία. Έγραφα για καμπαρέ και για την τηλεόραση. Τα κατάφερνα πολύ καλά. Αλλά όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να γυρίσω μια σοβαρή ταινία, την άρπαξα αμέσως. Η ταινία είχε τέτοια επιτυχία ώστε στα επόμενα χρόνια να μπορώ να κάνω και άλλες ταινίες. Δε θα μου άρεσε να κάνω αποκλειστικά τέτοιες ταινίες, αλλά θα ήθελα να κάνω μερικές ακόμη.

Why did you make after all those comedies, a serious movie, “Interiors”?

Do you really think I am joking? I never wanted to do comedy films. I never wanted to be a comedian. It wasn't my primary goal in life. I wanted to be a serious dramatist, not the comedy writer, nor the fun-director. When I started writing seriously, as a young man, my writing was a bad imitation of Ibsen, Arthur Miller. That interested me. But by luck, I discovered early enough that I was talented for comedies. It was easy for me, it came perfectly naturally. So I started that way, and I was immediately successful. The first jokes I wrote as a teenager were sold. They hired me. I found that I had a relatively quick success. It became clear to me: if I wanted to get to a place where I could do the things I wanted, then the most practical way was to work in comedy. I used to write for cabaret and for television. I was doing very well. But when I was given the opportunity to shoot a serious film, I immediately grabbed it. The film has been such a success that I can make more films in the coming years. I wouldn't like to make such films exclusively, but I'd like to make some more.

Μετά από μια ταινία σαν τον "Νευρικό εραστή", είναι λογικό που νιώσατε έτοιμος πια για μια σοβαρή ταινία.

Ναι, είχα το συναίσθημα πως ήμουν έτοιμος. Από μια όμως πρακτική άποψη δεν είχα το συναίσθημα, πως είχε φθάσει ο καιρός για κάτι τέτοιο. Έβρισκα πως έπρεπε να αποκτήσω περισσότερες εμπειρίες σαν κινηματογραφιστής, περισσότερη αξιοπιστία στους ανθρώπους που θα ήθελαν να μου δώσουν χρήματα γι' αυτό. Είναι εύκολη υπόθεση να πάρεις μερικά εκατομμύρια δολάρια για μια κωμωδία που εμπορικά υπόσχεται περισσότερα από μια σοβαρή ταινία. Ιδιαίτερα όταν ολόκληρο το φόντο δεν υποδηλώνει σε καμιά περίπτωση πως γι' αυτό προϋπάρχει ένα ταλέντο. Σήμερα έχω τη γνώμη ότι άξιζε για μένα και πως μπορώ πότε πότε να κάνω σοβαρές ταινίες.

After a movie like “Annie Hall”, it makes sense that you felt ready for a serious movie.

Yes, I had the feeling that I was ready. But from a practical standpoint, I didn't have the feeling that the time had come for that. I found that I needed to gain more experience as a filmmaker, more credibility for people who would like to give me money for it. It's easy to get a few million dollars for a comedy that promises commercially more than a serious movie. Especially when the whole background does not in any way indicate that there is a talent for it. Today I think it was worth it for me and that I can make serious films from time to time.

Πώς θα ορίζατε τα προβλήματα που πραγματεύεστε στις "Εσωτερικές σχέσεις";

Ήθελα να δείξω πως αντιπαρατίθενται οι άνθρωποι στον σκληρό τρόμο της ζωής τους, ήθελα να δείξω τις μεθόδους που χρησιμοποιούν για να τα βγάλουν πέρα μ' αυτό, αυτό που εμείς εδώ θα χαρακτηρίζαμε αλαζονικά, υπαρξιακή πραγματικότητα. Αυτό όμως που τελικά έκανα ήταν: έγραψα ή γύρισα μια οικογενειακή τραγωδία που ήταν περισσότερο ψυχολογική, παρά φιλοσοφική, για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς ήταν ότι δεν ήμουν αρκετά έμπειρος να πέσω πάνω στο υλικό και να το διαμορφώσω όπως εγώ ήθελα.

How would you define the problems you deal with in “Interiors”?

I wanted to show how people are at odds with the harsh way of their lives, I wanted to show the methods they use to get beyond that, what we would here call arrogant, existential reality. But what I eventually did was: I wrote or shot a family tragedy that was more psychological, rather than philosophical, for many reasons. One of them was that I wasn't skilled enough to fall over the material and shape it as I wanted.

Πώς βλέπετε τη μητέρα;

Μ' ενδιέφερε ότι συγκεντρώνεται πάνω στην καλλιτεχνική ακρίβεια, αντί να έχει σχέσεις με τους ανθρώπους που την περιβάλλουν. Αλλά έτσι όπως βγήκε τελικά, είναι πολύ καλύτερη απ' ότι την είχα δει.

How do you see the mother?

She was interested in artistic precision, instead of having relationships with the people around her. But as it turned out, she was much better than I saw her.

Είναι για σας η κακή μητέρα; Όπως φαντάζεται κανείς τις μητέρες;

Δεν το σκέφτηκα ιδιαίτερα ότι είναι μια μητέρα. Αυτό βγήκε περισσότερο τυχαία, το ότι έγινε μητέρα. Εμένα με ενδιέφερε αυτός ο τύπος, μια προσωπικότητα που τα καταφέρνει καλύτερα με το χώρο, τα αντικείμενα και τα χρώματα, καλύτερα με καθετί άλλο παρά με τους ανθρώπους. Άνθρωποι τέτοιου τύπου δημιουργούν συχνά πράγματα μεγάλης ομορφιάς. Στην προσωπική τους ζωή όμως δεν είναι ευτυχισμένοι. Και τελικά διαλύονται εκεί.

Is it the bad mother for you? As mothers can be imagined?

I didn't particularly think she was a mother. This came about by accident, that she became a mother. I was interested in this guy, a personality who manages better with space, objects, and colors, better with anything else other than people. These types of people often create things of great beauty. But in their personal lives, they are not happy. And they finally dissolve there.

Υπήρξαν πολύ διαφορετικές αντιδράσεις για τη ταινία. Μερικοί κριτικοί την απέρριψαν τελείως, άλλοι όχι. Εντελώς διχασμένες απόψεις. Πώς το εξηγείτε αυτό;

Μπορώ να καταλάβω όταν μερικοί λένε ότι αυτή η ταινία ήταν μια καλλιτεχνική αποτυχία, αλλά επίσης ότι ήταν μια πολύ ικανοποιητική ταινία. Αυτό εξαρτάται απ' το πως σκέπτεται κανείς. Πιστεύω πως θα υπάρχει πάντα μια ομάδα κριτικών που μισούν τα πάντα όσα κάνω για κάτι σοβαρό, γιατί διαφορετικά κάνω κωμικά πράγματα. Και μια άλλη ομάδα που αγαπά όλα τα σοβαρά, λόγω της αλλαγής, αδιάφορο αν αυτό είναι καλό ή κακό.

There were very different reactions to the film. Some critics rejected it completely, others did not. Completely divided views. How do you explain this?

I can understand when some say this movie was an artistic failure, but also that it was a very satisfying movie. It depends on how you think. I think there will always be a group of critics who hate everything I do for something serious because otherwise, I do comedic things. And another group that loves all the serious films, because of change, no matter if it's good or bad.

Αυτό δε θα μπορούσε να οφείλεται στο περιεχόμενο που εκνευρίζει ορισμένους και γι' αυτό και το αποφεύγουν;

Ναι, θα μπορούσε. Και πάλι, άλλοι είναι, ακριβώς λόγω αυτού του περιεχομένου, γοητευμένοι. Πιστεύω, πρέπει να περιμένει κανείς χρόνια μέχρι να καταπέσουν τα κύματα, για να δει αν αυτό -δέκα χρόνια αργότερα- ενδιαφέρει ακόμα τους ανθρώπους.

Could this not be due to the content that annoys some and thus they avoid it?

Yes, it could. Again, others are, just because of this content, fascinated. I believe, one has to wait years for the waves to fall, to see if this - ten years later - still interests people.

Οι άντρες έχουν πολύ περίεργους ρόλους σ' αυτή την ταινία. Ή υπάρχουν εκεί μόνο σεξουαλικά ή δεν έχουν καθόλου καλές σχέσεις με τις γυναίκες τους.

Όχι, οι άντρες δεν έχουν καθόλου καλές σχέσεις με τις γυναίκες τους. Εάν είχαν καλές σχέσεις δε θα ήταν μια ενδιαφέρουσα ταινία. Είναι όμως επίσης και συμβολικές φιγούρες. Ένας από τους άντρες χάνεται στις αφηρημένες ποιότητες της πολιτικής και συγκεντρώνεται περισσότερο στις μάζες παρά στα άτομα. Αυτή είναι μια μεγάλη παγίδα, στην οποία πέφτουν οι άνθρωποι ολοένα για να αποφύγουν να έρθουν σε αντιπαράθεση με τα προβλήματα τους. Πιστεύουν ότι κάνουν καλό στις μάζες, ίσως και να κάνουν μάλιστα. Με μεμονωμένους ανθρώπους όμως δεν μπορούν να κάνουν τίποτα.

Men have very strange roles in this movie. Either they are there sexually only or they have no good relationships with their wives.

No, men have no good relations with their wives. If they had good relationships it would not be an interesting movie. But they are also symbolic figures. One of the men gets lost in the abstract qualities of politics and concentrates more on the masses than on the individuals. This is a great trap that people are falling into to avoid confronting their problems. They think they are doing good to the masses, maybe even doing so. But with individual people, they can do nothing.

Ο πατέρας είναι λίγο κακός.

Πάντα τον συμπαθούσα αλλά υπάρχουν άνθρωποι που τον απορρίπτουν. Διάβασα κριτικές στις οποίες σημειώνεται σαν αδύνατος, κάποιος δηλαδή που παρατά τους άλλους. Δεν το είδα ποτέ έτσι. Βρίσκω ότι κάνει τη δουλειά του όσο καλύτερα μπορεί κάτω από τις δοσμένες συνθήκες. Τι περιμένουν άλλωστε απ' αυτόν; Μένει με τη γυναίκα του μέχρι που μεγαλώνουν οι κόρες του και μετά θέλει να φύγει. Η μοναδική εναλλακτική λύση θα ήταν να μείνει μαζί της μέχρι να πεθάνει. Είναι μια μεγάλη θυσία αυτό που του ζητούσαν. Αυτό όμως έχει διπλή αξία: Κι αυτή τον έχει βοηθήσει πολύ. Ήταν ένας καλός καταλύτης γι' αυτόν, προώθησε την καριέρα του. Η υπόθεση είναι λοιπόν διπλή. Γι' αυτό πέφτει και το μεγαλύτερο βάρος περισσότερο στο ψυχολογικό παρά στο φιλοσοφικό. Όταν έχει κανείς να κάνει με παντρεμένα ζευγάρια και αδελφές, υπάρχουν ένα εκατομμύριο "αλλά", ένα εκατομμύριο επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα. Μου είναι δύσκολο μάλιστα να τα παρακολουθήσω.

The father is a little bad.

I always liked him but there are people who reject him. I have read reviews where he is marked as weak, that is to say, abandoning others. I never saw it like that. I find he does his job as best he can under the given circumstances. What else do they expect from him? He stays with his wife until his daughters grow up and then wants to leave. The only alternative would be to stay with her until he dies. It is a great sacrifice that he was asked to do. But this has a double value: And that has helped him a lot. She was a good catalyst for him, promoting his career. So the case is double. That is why the greater weight falls on the psychological rather than the philosophical aspect. When it comes to married couples and sisters, there are a million "but", a million arguments and counter-arguments. I find it even harder to watch them.

Ξέρετε πολύ καιρό τον οπερατέρ σας, τον Γκόρντον Γουίλις;

Γνωριστήκαμε στο "Νευρικό εραστή", αρέσαμε ο ένας στον άλλο πολύ με την πρώτη, και μπορέσαμε να συνεργαστούμε καλά. Δουλέψαμε επίσης στις "Εσωτερικές σχέσεις" πολύ καλά μαζί και τώρα μόλις τελειώσαμε την τρίτη ταινία το "Μανχάταν".

Do you know your cameraman Gordon Willis for a long time?

We met in “Annie Hall”, we liked each other very much at first, and we were able to work well together. We also worked very well on “Interiors” and now we just finished “Manhattan”.

Θα το ήθελα πιο σαφές αυτό.

Η φωτογραφία του είναι πολύ ωραία, πολύ ασυνήθιστη, πολύ φρέσκια. Οι συνθέσεις του, το φως του είναι πολύ νεωτεριστικό και θαρραλέο. Κι αυτό είναι το σπουδαιότερο. Μένει πολύ πιστός στο πρωτότυπο. Περνά πολύ ώρα μαζί μου για να καταλάβει το υλικό. Δεν είναι λοιπόν μόνο χαριτωμένη φωτογραφία. Είναι μια φωτογραφία που έχει νόημα και έλκει τη δύναμη της από την αναγκαιότητα να εκφράσει το θέμα μιας ταινίας. Είναι πολύ έξυπνος.

I would like this more clearly.

His photography is very nice, very unusual, very fresh. His compositions, his light is very modern and courageous. And this is the most important. He remains very loyal to the original. It takes me a long time to understand the material. So it's not just a cute photo. It's a picture that makes sense and draws its power from the need to express the theme of a film. He is very smart.

Οι κριτικοί διαπίστωσαν στις "Εσωτερικές σχέσεις" μια σχέση με τον Μπέργκμαν.

Πιστεύω πως αυτό συνδέεται με τις συνεντεύξεις που έδωσα τον τελευταίο καιρό και που μίλησα πολύ για τον Μπεργκμαν. Αλλά όποιος έχει πιο κοφτερό μάτι, θα ανακαλύψει ότι αυτό που κάνω δεν έχει μεγάλη σχέση με τον Μπέργκμαν. Ίσως - και δε θέλω να πω μ' αυτό πως είμαι τόσο καλός- βρίσκομαι πιο κοντά με τον Ο'Νηλ ή τον Τσέχωφ ή όμοιους. Δεν το λέω αυτό αλαζονικά. Η ταινία έχει περισσότερα κοινά με αυτούς παρά με τον Μπέργκμαν, αλλά οι περισσότεροι σκέφτονται Μπέργκμαν γιατί πολύ συχνά έχω αναφερθεί σ' αυτόν. Και δεν βλέπουν πια την ταινία καθόλου σωστά. Ξέρουν μόνο ό,τι ακούνε.

Critics have found in the “Interiors” a relationship with Bergman.

I think this has to do with the interviews I gave recently and I talked a lot about Bergman. But anyone who has a sharper eye will find that what I do has little to do with Bergman. Maybe - and I don't want to say I'm so good - I'm closer to O'Neal or Chekhov or the like. I'm not saying this arrogantly. The movie has more in common with them than with Bergman, but most people think of Bergman because I've mentioned him so often. And they no longer see the movie at all correctly. They only know what they are hearing.

The interview with Woody Allen took place in New York in December of 1978 and was given to BERT KOETTER

Text by: Sarah Leinstein

Edited by: Eleana Dimitriou

Translation by: Gina Theodoropoulou

Translation from the Greek text by: Gina Theodoropoulou

Stay tuned. Very soon a "SYNOPSIS" of all Woody Allen' s movies. Read a sample below.

Από το πρώτο δευτερόλεπτο λατρεύεις την ταινία και με την ολοκλήρωση της έχεις την επιθυμία να ετοιμάσεις τις βαλίτσες σου για Ν. Υόρκη. Χωρίς υπερβολές ο Woody Allen κατορθώνει καλύτερα από τον καθένα να παρουσιάσει την Ν. Υόρκη ως την πιο ελκυστική πόλη του κόσμου και όπως ποτέ άλλοτε δεν έχει ξαναπαρουσιαστεί στον κινηματογράφο. Πραγματικά ένας φόρος τιμής του ίδιου στο μεγάλο του έρωτα. Το "Μανχάταν" αποτελεί ένα κομψοτέχνημα υψηλής αισθητικής. Άψογη σκηνοθεσία και σενάριο συνοδευόμενο από φανταστικές ερμηνείες. Κι όλα αυτά βυθισμένα μέσα σε ένα νοσταλγικό "μαύρο και άσπρο", μια γλυκόπικρη ατμόσφαιρα με μείγμα στρωτών και σωστά κατανεμημένων διαλόγων καθώς και με αριστουργηματικό πάντρεμα εικόνων της Ν. Υόρκης υπό τη μουσική υπόκρουση του Γκέρσουϊν από τη "Γαλάζια Ραψωδία". Αν σε όλα αυτά προσθέσεις και το φακό του Gordon Willis ("Ο Νονός") που ξέρει να ζωγραφίζει ακόμα και της μικρότερης σημασίας σκηνές, τότε το σινεμά του Woody Allen γίνεται άκρως αισθαντικό και εσωτερικό ταξιδεύοντας μας μέσα από ένα απλό σενάριο που στην ουσία σαρκάζει τη ζωή του μέσου μοντέρνου ενήλικα. Κι όπως είπε κάποιος: "Αν δεν έχεις δει το Μανχάταν, δεν έχεις δει Woody Allen". Απλά είναι "must".!

From the first second, you adore the film and upon its completion, you have the desire to prepare your suitcases for New York. It goes without saying that Woody Allen is better than anyone in presenting New York City as the most attractive city in the world and as it has never been seen in cinema before. Really a tribute to his great love. “Manhattan” is a work of art of high-end aesthetic. Flawless filmmaking and screenplay with fantastic performances. And all these immersed in a nostalgic “black and white”, a bittersweet atmosphere with a mix of smooth and well-distributed dialogues as well as a masterpiece union of pictures of NY under the music of Gershwin from “Rhapsody in Blue”. If in all these you add the lens of Gordon Willis (“The Godfather”) who knows how to paint even the smallest of scenes, then WoodyAllen's cinema becomes highly aesthetic and inward, making us travel through a simple script that essentially embodies the life of an average modern adult. And as someone said, “If you haven't seen Manhattan, you haven't seen Woody Allen.” It's just a must.

Κάποιοι διαλέγουν διαλέξεις για να κάνουν την κριτική τους. Ο Woody Allen διαλέγει το γέλιο. Αυτό είναι το αιχμηρό του εργαλείο. Και μην έχετε τη ψευδαίσθηση ότι χρησιμοποιώντας αυτή τη μέθοδο δεν υπάρχει βάρος, προβληματισμός και σοβαρότητα σ' αυτό που θέλει να παρουσιάσει. Με προσεχτικούς και τεκμηριωμένους κοινωνικούς σχολιασμούς, με έξυπνους και γρήγορους διαλόγους, με αξεπέραστη αισθητική και ονειρεμένες ερμηνείες, η ταινία κέρδισε 4 Όσκαρ (καλύτερης ταινίας, καλύτερης σκηνοθεσίας, καλύτερου σεναρίου, Α' Γυναικείου ρόλου για τη Νταϊάν Κίτον) καθώς και άλλα 24 διεθνή βραβεία. Και μην ξεχνάτε: ο Woody Allen ήταν, είναι και θα είναι πάντα σημείο αναφοράς. Γιατί κάθε φορά που τον βλέπεις στην ουσία βλέπεις τον δικό σου άνθρωπο. Αφού κι αυτός χρησιμοποιεί τα δικάσου καθημερινά τεχνάσματα. Λέει ο ίδιος: "Είπα στον εαυτό μου. Νομίζω πως θα δοκιμάσω να γυρίσω μια πιο ουσιαστική ταινία κι ας μην είναι τόσο αστεία. Κι ίσως αναδυθούν άλλες αξίες που θα είναι ενδιαφέρουσες και για το κοινό κι αυτό λειτούργησε πολύ καλά." Κι επίσης αναφέρει το εξής ενδιαφέρον: "Πάντα ήθελα ο χαρακτήρας μου να εκφράζεται με αστεία, όπως ο Γκράουτσο Μαρξ και ο Μπομπ Χόουπ. Πάντοτε να συνδιαλέγεται πουλώντας πνεύμα και ποτέ έχοντας ως βάση κάποια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Στο "Νευρικό Εραστή" ο Woody Allen δομεί τους χαρακτήρες σε βάθος, οι διάλογοι του αντανακλούν μια ολόκληρη γενιά και δημιουργούν μια αίσθηση ρεαλισμού που γίνεται το πρότυπο για την μοντέρνα ρομαντική κωμωδία στις γενιές που ακολουθούν. Και βέβαια πως να μην σταθούμε στους ευρηματικούς υπότιτλους που χρησιμοποιεί κάποια στιγμή στη ροή της ταινίας θέλοντας να δώσει την αίσθηση της μνήμης και να προβάλλει με εικόνες την υποκειμενική εμπειρία. "Πίστευα ότι θα είναι ενδιαφέρον" λέει ο ίδιος, "το πως δύο άνθρωποι αφηγούνται το ίδιο φαινόμενο με διαφορετικό τρόπο. Είχα την πεποίθηση ότι αποδιδόταν έτσι πολύ παραστατικά το νόημα." Ο "Νευρικός Εραστής" δεν ξεκίνησε ως ρομαντική κωμωδία. Ο αρχικός τίτλος ήταν "Anhedonia" που σημαίνει την ανικανότητα να βιώσει κανείς τη χαρά. Η ταινία επρόκειτο να είναι μια σουρεαλιστική οπτική οδύσσεια. "Ο Woody ήθελε να ρισκάρει να κάνει κάτι διαφορετικό" θυμάται ο Μάρσαλ Μπρίγκμαν. Και βέβαια, αναμφίβολα ο Woody είχε κάτι διαφορετικό να πει. Όποιος καταπιάνεται με μια τέτοια ταινία δεν κάνει κριτική αλλά ψυχανάλυση. Τελικά μήπως πρέπει να δεχτούμε ότι η υψηλή διάνοια δεν έκανε ποτέ ευτυχισμένο κανένα; Ο Woody Allen κατορθώνει να μας περάσει μέσα από ένα ψυχολογικό σουρωτήρι και τελικά να καταλάβουμε ότι αυτό που αγαπάμε είναι ταυτόχρονα και αυτό που μισούμε. Πόσο πιο ενδοφλεβικά να κοιτάξει κανείς τη ζωή; Ο δημιουργός ψυχαναλύει όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά ολόκληρη την αστική κοινωνία στο σύνολο της χρησιμοποιώντας το καυστικό του χιούμορ ως "χάπι νευροπάθειας". Όσοι θα δείτε για πρώτη φορά τη συγκεκριμένη ταινία μην ελπίζετε να δείτε κάποιο χολιγουντιανό χάπι-εντ. Ο Woody Allen δεν κάνει χάρες. Γι' αυτό είναι τόσο σπουδαίος. Και πιστέψτε με, όσα χρόνια κι αν προσπαθώ να κατατάξω αυτή την ταινία στην κατηγορία "κωμωδίες", κατά βάθος μέσα μου δεν το κατάφερα ποτέ. 

Some choose lectures to make their critiques. Woody Allen chooses laughter. This is his sharp tool. And do not be under the illusion that using this method there is no weight, reflection, and seriousness on what he wants to present. With thoughtful and well-documented social commentary, smart and quick dialogues, impeccable aesthetics and dreamy interpretations, the film won 4 Oscars (Best Movie, Best Director, Best Screenplay, Best Actress for Diane Keaton) and other 24 international awards. And don't forget: Woody Allen was, is and always will be a point of reference. Because every time you see him you basically see one of your own. Since he too uses your own daily tricks. He says: “I said to myself. I think I'm going to try to make a more meaningful film even if it’s not so funny. And maybe other values that would be interesting to the public will emerge and it worked out really well.” And he also goes on to say: “I always wanted my character to be funny, like Groucho Marx and Bob Hope. Always to be conversing being facetious and never having as a base one particular behavior.” In “Annie Hall” Woody Allen builds on the characters in-depth, his dialogues reflect a whole generation and create a sense of realism that becomes the model for modern romantic comedy in the generations to come. And of course, we should not dwell on the inventive subtitles that he occasionally uses in the flow of the film in order to give a sense of memory and project images with subjective experience. “I thought it would be interesting,” he says, “how two people narrate the same thing in a different way. I was convinced that the meaning was so illustrative.” “Annie Hall” didn't start out as a romantic comedy. The original title was “Anhedonia” which means the inability to experience joy. The movie was going to be a surreal visual odyssey. “Woody wanted to risk doing something different,” recalls Marshall Brickman (Μπρίκμαν). And of course, Woody certainly had something different to say. Anyone who engages in such a film does not make a critique but psychoanalysis. Should we, after all, accept that high intellect has never made anyone happy? Woody Allen manages to get us through a psychological strainer and eventually realize that what we love is at the same time what we hate. How much more intravenously to look at life? The creator analyzes not only himself but all of urban society as a whole, using his caustic humor as a “neuropathy pill”. Those who see this movie for the first time do not expect to see a Hollywood happy ending. Woody Allen does no favors. That's why he's so great. And believe me, no matter how many years I have tried to classify this film into the “comedy” category, I have never really succeeded in it.